HORACE 
HE SATIRES 



EDITED BY 

EDWARD P. MORRIS 



PROFESSOR 



■F LATIN IN YALE COLLEGE 



TEXT EDITION 



A 



NEW YORK:- CINCINNATI. -.-CHIC AGO 

MERICAN'BOOK COMPANY 




Class 



v 



Book 1 A -fr'v 



COPYRIGHT DEPOSIT; 



Jttorrts anti Morgan's ILatm Scries 



HORACE 



THE SATIRES 



EDITED BY 

EDWARD P. MORRIS 

PROFESSOR OF LATIN IN YALE COLLEGE 



TEXT EDITION 



NEW YORK • : - CINCINNATI • : . CHICAGO 

AMERICAN BOOK COMPANY 



<sl- 



\ 



°\ 



Copyright, 1909, by 
EDWARD P. MORRIS and MORRIS H. MORGAN. 

Entered at Stationers' Hall, London. 



MORRIS. HORACE SATIRES. TEXT. 
W. P. I 



© AUG i^ I9Q; 

CIA 24 ^«9 
AUJ 31 1909 



Q. HORATI FLACCI 

SERMON- ES 

LIBER PRIMVS 



Qui fit, Maecenas, ut nemo, quam sibi sortem 
seu ratio dederit seu fors obiecerit, ilia 
contentus vivat, laudet diversa sequentis ? 
' O fortunati mercatores ! ' gravis annis 

5 miles ait, multo iam fractus membra labore. 
Contra mercator, navem iactantibus Austris, 
1 Militia est potior. Quid enim ? Concurritur ; horae 
momento cita mors venit aut victoria laeta.' 
Agricolam laudat iuris legumque peritus, 

io sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat. 

I lie, datis vadibus qui rure extractus in urbem est, 
solos felices viventis clamat in urbe. 
Cetera de genere hoc, adeo sunt multa, loquacem 
delassare valent Fabium. Ne te morer, audi 

15 quo rem deducam. Si quis deus, 'En ego,' dicat, 
'iam faciam quod voltis : eris tu, qui modo miles, 
mercator; tu, consultus modo, rusticus : hinc vos, 
vos hinc mutatis discedite partibus. — Heia ! 
quid statis ? ' — nolint. Atqui licet esse beatis. 

20 Quid causae est, merito quin illis Iuppiter ambas 
iratus buccas inflet, neque se fore posthac 
tarn facilem dicat, votis ut praebeat aurem ? 

3 



i, i, 23] 1 10 RATI 

Praeterea, ne sic, ut qui iocularia, ridens 
percurram, (quamquam ridentem dicere verum 

25 quid vetat ? ut pueris olim dant crustula blandi 
doctores, elementa velint ut discere prima ; 
sed tamen amoto quaeramus seria ludo;) 
ille gravem duro terram qui vertit aratro, 
perfidus hie caupo, miles, nautaeque per omne 

30 audaces mare qui currunt, hac mente laborem 
sese ferre, senes ut in otia tuta recedant, 
aiunt, cum sibi sint congesta cibaria : sicut 
parvola (nam exemplo est) magni formica laboris 
ore trahit quodcumque potest atque addit acervo, 

35 quern struit, haud ignara ac non incauta futuri. 
Quae, simul inversum contristat Aquarius annum, 
non usquam prorepit et illis utitur ante 
quaesitis sapiens ; cum te neque fervidus aestus 
demoveat lucro, neque hiems, ignis, mare, ferrum, 

40 nil obstet tibi, dum ne sit te ditior alter. 

Quid iuvat immensum te argenti pondus et auri 
furtim defossa timidum deponere terra ? 
1 Quod si comminuas, vilem redigatur ad assem.' 
At ni id fit, quid habet pulchri constructus acervus ? 

45 Milia frumenti tua triverit area centum, 

non tuus hoc capiet venter plus ac meus ; ut si 
reticulum panis venalis inter onusto 
forte vehas umero, nihilo plus accipias quam 
qui nil portarit. Vel die, quid referat intra 

50 naturae finis viventi, iugera centum an 

mille aret? 'At suave est ex magno tollere acervo/ 
Dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas, 
cur tua plus laudes cumeris granaria nostris ? 
ut tibi si sit opus liquidi non amplius urna, 

4 



SERMOXES [i, i, 86 

55 vel cyatho, et dicas, ' Magno de flumine mallem 
quam ex hoc fonticulo tantundem sumere.' Eo fit, 
plenior ut si quos delectet copia iusto, 
cum ripa simul avolsos ferat Aufidus acer; 
at qui tantuli eget quanto est opus, is neque limo 

60 turbatam haurit aquam, neque vitam amittit in undis. 
At bona pars hominum, decepta cupidine falso, 
'Nil satis est,' inquit, ' quia tanti quantum habeas sis.' 
Quid facias illi ? Iubeas miserum esse, libenter 
quatenus id facit ; ut quidam memoratur Athenis 

65 sordidus ac dives, populi contemnere voces 

sic solitus : ' Populus me sibilat, at mihi plaudo 
ipse domi, simul ac nummos contemplor in area.' 
Tantalus a labris sitiens fugientia captat 
flumina. . . . Quid rides ? Mutato nomine, de te 

70 f abula narratur ; congestis undique saccis 
indormis inhians, et tamquam parcere sacris 
cogeris, aut pictis tamquam gaudere tabellis. 
Nescis quo valeat nummus, quern praebeat usum? 
Panis ematur, holus, vini sextarius, adde 

75 quis humana sibi doleat natura negatis. 

An vigilare metu exanimem, noctesque diesque 
formidare malos fures, incendia, servos, 
ne te compilent f ugientes, hoc iuvat ? Horum 
semper ego optarem pauperrimus esse bonorum. 

80 At si condoluit temptatum frigore corpus, 

aut alius casus lecto te adflixit, habes qui 
adsideat, fomenta paret, medicum roget, ut te 
suscitet ac gnatis reddat carisque propinquis. 
Non uxor salvum te volt, non filius ; omnes 

85 vicini oderunt, noti, pueri atque puellae. 
Miraris, cum tu argento post omnia ponas, 

5 



I, i, 87] HORATI 

si nemo praestet, quern non merearis, amorem ? 
At si cognatos, nullo natura labore 
quos tibi dat, retinere velis servareque amicos, 
90 infelix operam perdas, ut si quis asellum 
in campo doceat parentem currere frenis. 

Denique sit finis quaerendi, cumque, habeas plus, 
pauperiem metuas minus, et finire laborem 
incipias, parto quod avebas, ne facias quod 
95 Vmmidius quidam. Non longa est fabula: dives, 
ut metiretur nummos, ita sordidus, ut se 
non umquam servo melius vestiret, ad usque 
supremum tempus, ne se penuria victus 
opprimeret, metuebat. At hunc liberta securi 

100 divisit medium, fortissima Tyndaridarum. 

1 Quid mi igitur suades ? ut vivam Naevius ? aut sic 
ut Nomentanus ? ' Pergis pugnantia secum 
frontibus adversis componere ? Non ego, avarum 
cum veto te fieri, vappam iubeo ac nebulonem. 

105 Est inter Tanain quiddam socerumque Viselli. 
Est modus in rebus, sunt certi denique fines, 
quos ultra citraque nequit consistere rectum. 
Illuc, unde abii, redeo, qui nemo ut avarus 
se probet ac potius laudet diversa sequentis, 

no quodque aliena capella gerat distentius uber, 
tabescat, neque se maiori pauperiorum 
turbae comparet, hunc atque hunc superare laboret 
Sic festinanti semper locupletior obstat, 
ut, cum carceribus missos rapit ungula currus, 

115 instat equis auriga suos vincentibus, ilium 
praeteritum temnens extremos inter euntem. 
Inde fit, ut raro, qui se vixisse beatum 
dicat, et, exacto contentus tempore, vita 

6 



• SERMONES [i, 2, 26 

cedat uti conviva satur, reperire queamus. 
120 lam satis est. Ne me Crispini scrinia lippi 
compilasse putes, verbum non amplius addam. 



Ambubaiarum conlegia, pharmacopolae, 

• mendici, mimae, balatrones, hoc genus omne ' 
maestum ac sollicitum est cantoris morte Tigelli : 
quippe benignus erat. Contra hie, ne prodigus esse 

5 dicatur metuens, inopi dare nolit amico, 

frigus quo duramque famem propellere possit. 
Hunc si perconteris, avi cur atque parentis 
praeclaram ingrata stringat malus ingluvie rem, 
omnia conductis coemens obsonia nummis, 

10 sordidus atque animi quod parvi nolit haberi, 
respondet. Laudatur ab his, culpatur ab illis. 
Fufidius vappae famam timet ac nebulonis, 
[dives agris, dives positis in faenore nummis]; 
quinas hie capiti mercedes exsecat, atque 

15 quanto perditior quisque est, tanto acrius urget; 
nomina sectatur modo sumpta veste virili 
sub patribus duris tironum. ' Maxime ' quis non 
1 Iuppiter! ' exclamat, simul atque audivit ? 'At in se 
pro quaestu sumptum facit hie.' Vix credere possis 

20 quam sibi non sit amicus, ita ut pater ille, Terenti 
fabula quern miserum gnato vixisse fugato 
inducit, non se peius cruciaverit atque hie. 

Si quis nunc quaerat, ■ Quo res haec pertinet? ' illuc : 
dum vitant stulti vitia, in contraria currunt. 

25 Malthinus tunicis demissis ambulat ; est qui 
inguen ad obscenum subductis usque facetus. 

7 



i, 2, 27] HORATI 

Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum. 

Nil medium est. Sunt qui nolint tetigisse nisi illas, 

quarum subsuta talos tegat instita veste ; 

30 contra alius nullam nisi olenti in fornice stantem. 
Quidam notus homo cum exiret fornice, ' Macte 
virtute esto/ inquit sententia dia Catonis. 
1 Nam simul ac venas inflavit taetra libido, 
hue iuvenes aequum est descendere, non alienas 

35 permolere uxores.' ' Nolim laudarier,' inquit, 
' sic me/ mirator cunni Cupiennius albi. 
Audire est operae pretium, procedere recte 
qui moechos non voltis, ut omni parte laborent; 
utque illis multo corrupta dolore voluptas 

40 atque haec rara cadat dura inter saepe pericla. 
Hie se praecipitem tecto dedit; ille flagellis 
ad mortem caesus ; fugiens hie decidit acrem 
praedonum in turbam ; dedit hie pro corpore nummos ; 
hunc perminxerunt calones ; quin etiam illud 

45 accidit, ut quidam testes caudamque salacem 

demeteret ferro. ' lure/ omnes ; Galba negabat. 
Tutior at quanto merx est in classe secunda, 
libertinarum dico, Sallustius in quas 
non minus insanit, quam qui moechatur. At hie si, 

50 qua res, qua ratio suaderet quaque modeste 

munifico esse licet, vellet bonus atque benignus 
esse, daret quantum satis esset nee sibi damno 
dedecorique foret. Verum hoc se amplectitur uno, 
hoc amat et laudat, ' Matronam nullam ego tango/ 

55 Vt quondam Marsaeus, amator Originis ille, 

qui patrium mimae donat fundumque laremque, 
1 Nil fuerit mi/ inquit, ' cum uxoribus unquam alienis.' 
Verum est cum mimis, est cum meretricibus, unde 

8 



SERMONES [i, 2, 89 

fama malum gravius quam res trahit. An tibi abunde 

60 personam satis est, non illud, quidquid ubique 
officit, evitare ? Bonam deperdere famam, 
rem patris oblimare, malum est ubicunque. Quid inter- 
est in matrona, ancilla peccesne togata? 
Villius in Fausta Sullae gener, hoc miser uno 

65 nomine deceptus, poenas dedit usque superque 
quam satis est, pugnis caesus ferroque petitus, 
exclusus fore, cum Longarenus foret intus. 
Huic si mutonis verbis mala tanta videntis 
diceret haec animus ' Quid vis tibi ? Numquid ego a te 

70' magno prognatum deposco consule cunnum 
velatumque stola, mea cum conferbuit ira ? ' 
quid responderet? ' Magno patre nata puella est/ 
At quanto meliora monet pugnantiaque istis 
dives opis natura suae, tu si modo recte 

75 dispensare velis ac non fugienda petendis 
immiscere. Tuo vitio rerumne labores, 
nil referre putas ? Quare, ne paeniteat te, 
desine matronas sectarier, unde laboris 
plus haurire mali est quam ex re decerpere fructus. 

80 Nee magis huic inter niveos viridisque lapillos, 

sit licet hoc, Cerinthe, tuum, tenerum est femur aut 

crus 
rectius, atque etiam melius persaepe togatae est. 
Adde hue, quod mercem sine f ucis gestat, aperte 
quod venale habet ostendit, nee, si quid honesti est, 

85 iactat habetque palam, quaerit quo turpia celet. 

Regibus hie mos est : ubi equos mercantur, opertos 
inspiciunt, ne, si facies, ut saepe, decora 
molli fulta pede est, emptorem inducat hiantem, 
quod pulchrae clunes, breve quod caput, ardua cervix. 

9 



i, 2, 90] HORATI 

90 Hoc illi recte : ne corporis optima Lyncei 
contemplere oculis, Hypsaea caecior ilia, 
quae mala sunt, spectes. O crus ! O brachia ! Verum 
depygis, nasuta, brevi latere ac pede longo est. 
Matronae praeter faciem nil cernere possis, 

95 cetera, ni Catia est, demissa veste tegentis. 
Si interdicta petes, vallo circumdata, nam te 
hoc facit insanum, multae tibi turn officient res, 
custodes, lectica, ciniflones, parasitae, 
ad talos stola demissa et circumdata palla, 

100 plurima, quae invideant pure apparere tibi rem. 
Altera, nil obstat : Cois tibi paene videre est 
ut nudam, ne crure malo, ne sit pede turpi ; 
metiri possis oculo latus. An tibi mavis 
insidias fieri pretiumque avellier ante 

105 quam mercem ostendi ? ' Leporem venator ut alta 
in nive sectetur, positum sic tangere nolit/ 
cantat et apponit : i Meus est amor huic similis ; nam 
transvolat in medio posita et fugientia captat.' 
Hiscine versiculis speras tibi posse dolores 

no atque aestus curasque gravis e pectore pelli? 

Nonne, cupidinibus statuat natura modum quern, 
quid latura sibi, quid sit dolitura negatum, 
quaerere plus prodest et inane abscindere soldo ? 
Num, tibi cum fauces urit sitis, aurea quaeris 

115 pocula? Num esuriens fastidis omnia praeter 

pavonem rhombumque? Tument tibi cum inguina, 

num, si 
ancilla aut verna est praesto puer, impetus in quern 
continuo fiat, malis tentigine rumpi? 
Non ego: namque parabilem amo venerem facilemque. 

120 Illam, ' Post paulo,' ' Sed pluris,' ' Si exierit vir/ 

10 



SERMONES [i, 3, 15 

Gallis, hanc Philodemus ait sibi, quae neque magno 
stet pretio neque cunctetur, cum est iussa venire. 
Candida rectaque sit, munda hactenus, ut neque longa 
nee magis alba velit, quam dat natura, videri. 

125 Haec ubi supposuit dextro corpus mihi laevum, 
Ilia et Egeria est : do nomen quodlibet illi, 
nee vereor, ne, dum futuo, vir rure recurrat, 
ianua frangatur, latret canis, undique magno 
pulsa domus strepitu resonet, vepallida lecto 

130 desiliat mulier, miseram se conscia clamet, 

cruribus haec metuat, doti deprensa, egomet mi. 
Discincta tunica fugiendum est ac pede nudo, 
ne nummi pereant aut puga aut denique fama. 
Deprendi miserum est; Fabio vel iudice vincam. 



Omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos 
ut numquam inducant animum cantare rogati, 
iniussi numquam desistant. Sardus habebat 
ille Tigellius hoc. Caesar, qui cogere posset, 

5 si peteret per amicitiam patris atque suam, non 
quicquam proficeret ; si collibuisset, ab ovo 
usque ad mala citaret ' Io Bacche ! ' modo summa 
voce, modo hac resonat quae chordis quattuor ima. 
Nil aequale homini fuit illi ; saepe velut qui 

10 currebat fugiens hostem, persaepe velut qui 
Iunonis sacra ferret ; habebat saepe ducentos, 
saepe decern servos ; modo reges atque tetrarchas, 
omnia magna loquens, modo, ' Sit mihi mensa tripes et 
concha salis puri et toga, quae defendere frigus, 

15 quamvis crassa, queat.' Deciens centena dedisses 

11 



i, 3, 1 6] HORATI 

huic parco, paucis contento, quinque diebus 
nil erat in loculis. Noctes vigilabat ad ipsum 
mane, diem totum stertebat. Nil fuit umquam 
sic impar sibi. — Nunc aliquis dicat mihi : * Quid tu ? 

20 nullane habes vitia? ' Immo alia et fortasse minora. 
Maenius absentem Novium cum carperet, ' Heus tu,' 
quidam ait, * ignoras te, an ut ignotum dare nobis 
verba putas ? ' ' Egomet mi ignosco,' Maenius inquit. 
Stultus et improbus hie amor est, dignusque notari. 

25 Cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis, 

cur in amicorum vitiis tarn cernis acutum 
quam aut aquila aut serpens Epidaurius ? At tibi contra 
evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi. 
'Iracundior est paulo, minus aptus acutis 

30 naribus horum hominum ; rideri possit eo, quod 
rusticius tonso toga defluit, et male laxus 
in pede calceus haeret.' At est bonus, ut melior vir 
non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens 
inculto latet hoc sub corpore. Denique te ipsum 

35 concute, num qua tibi vitiorum inseverit olim 
natura aut etiam consuetudo mala ; namque 
neglectis urenda filix innascitur agris. 

Illuc praevertamur : amatorem quod amicae 
turpia decipiunt caecum vitia, aut etiam ipsa haec 

40 delectant, veluti Balbinum polypus Hagnae : 
vellem in amicitia sic erraremus, et isti 
errori nomen virtus posuisset honestum. 
At pater ut gnati, sic nos debemus amici 
si quod sit vitium non fastidire ; strabonem 

45 appellat paetum pater, et pullum, male parvus 
si cui filius est, ut abortivus fuit olim 
Sisyphus ; hunc varum distortis cruribus ; ilium 

12 



SERMONES [i, 3, 79 

balbutit scaurum pravis fultum male talis. 
Parcius hie vivit : f rugi dicatur. Ineptus 

50 et iactantior hie paulo est : concinnus amicis 
postulat ut videatur. At est truculentior atque 
plus aequo liber : simplex f ortisque habeatur. 
Caldior est : acris inter numeretur. Opinor 
haec res et iungit, iunctos et servat amicos. 

55 At nos virtutes ipsas invertimus, atque 

sincerum cupimus vas incrustare. Probus quis 
nobiscum vivit, multum demissus homo : illi 
tardo cognomen, pingui damus. Hie fugit omnis 
insidias nullique malo latus obdit apertum, 

60 cum genus hoc inter vitae versetur, ubi acris 
invidia atque vigent ubi crimina: pro bene sano 
ac non incauto, fictum astutumque vocamus. 
Simplicior quis et est, qualem me saepe libenter 
obtulerim tibi, Maecenas, ut forte legentem 

65 aut taciturn impellat quovis sermone : ' Molestus ; 
communi sensu plane caret,' inquimus. Eheu, 
quam temere in nosmet legem sancimus iniquam ! 
Nam vitiis nemo sine nascitur ; optimus ille est 
qui minimis urgetur. Amicus dulcis, ut aequum est, 

70 cum mea compenset vitiis bona; pluribus hisce 
(si modo plura mihi bona sunt) inclinet, amari 
si volet ; hac lege in trutina ponetur eadem. 
Qui ne tuberibus propriis offendat amicum 
postulat, ignoscet verrucis illius ; aequum est 

75 peccatis veniam poscentem reddere rursus. 

Denique, quatenus excidi penitus vitium irae, 
cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non 
ponderibus modulisque suis ratio utitur, ac res 
ut quaeque est, ita suppliciis delicta coercet ? 

13 



I, 3, So] HORATI 

So Si quis eum servum, patinam qui tollere iussus 
semesos piscis tepidumque ligurrierit ius 
in cruce suffigat, Labeone insanior inter 
sanos dicatur. Quanto hoc furiosius atque 
maius peccatum est : paulum deliquit amicus, 

S5 quod nisi concedas, habeare insuavis, acerbus : 
odisti, et fugis, ut Rusonem debitor aeris, 
qui nisi, cum tristes misero venere Kalendae, 
mercedem aut nummos undeunde extricat, amaras 
porrecto iugulo historias captivus ut audit. 

90 Comminxit lectum potus, mensave catillum 

Evandri manibus tritum deiecit ; ob hanc rem, 
aut positum ante mea quia pullum in parte catini 
sustulit esuriens, minus hoc iucundus amicus 
sit mihi ? Quid faciam si furtum fecerit, aut si 

95 prodiderit commissa fide sponsumve negarit ? 

Quis paria esse fere placuit peccata, laborant 
cum ventum ad verum est; sensus moresque repugnant 
atque ipsa utilitas, iusti prope mater et aequi. 
Cum prorepserunt primis animalia terris, 

100 mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter 
unguibus et pugnis, dein fustibus, atque ita porro 
pugnabant armis, quae post fabricaverat usus, 
donee verba, quibus voces sensusque notarent, 
nominaque invenere ; dehinc absistere bello, 

105 oppida coeperunt munire et ponere leges, 
ne quis fur esset, neu latro, neu quis adulter. 
Nam fuit ante Helenam cunnus taeterrima belli 
causa ; sed ignotis perierunt mortibus illi, 
quos venerem incertam rapientis more ferarum 

no viribus editior caedebat, ut in grege taurus. 
Iura inventa metu iniusti fateare necesse est, 

14 



SERMOXES [i, 3, 142 

tempora si fastosque velis evolvere mundi. 
Nee natura potest iusto secernere iniquum, 
dividit ut bona diversis, fugienda petendis ; 

[15 nee vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque 
qui teneros caules alieni fregerit horti, 
et qui nocturnus sacra divom legerit. Adsit 
regula, pieccatis quae poenas irroget aequas, 
ne scutica dignum horribili sectere flagello. 

20 Nam, ut ferula caedas meritum maiora subire 
verbera, non vereor, cum dicas esse pares res 
furta latrociniis, et magnis parva mineris 
falce recisurum simili te, si tibi regnum 
permittant homines. Si dives qui sapiens est, 

25 et sutor bonus et solus formosus et est rex, 

cur optas quod habes ? ' Non nosti quid pater,' inquit, 
* Chrysippus dicat : sapiens crepidas sibi numquam 
nee soleas fecit, sutor tamen est sapiens.' Qui ? 
'Vt, quamvis tacet Hermogenes, cantor tamen at- 
que 

30 optimus est modulator ; ut Alfenus vafer, omni 
abiecto instrumento artis clausaque taberna, 
sutor erat ; sapiens operis sic optimus omnis 
est opifex solus, sic rex.' Vellunt tibi barbam 
lascivi pueri ; quos tu nisi f uste coerces, 

35 urgeris turba circum te stante miserque 

rumperis et latras, magnorum maxime regum ! 
Ne longum faciam, dum tu quadrante lavatum 
rex ibis, neque te quisquam stipator ineptum 
praeter Crispinum sectabitur, et mihi dulces 

40 ignoscent, si quid peccaro stultus, amici, 
inque vicem illorum patiar delicta libenter, 
privatusque magis vivam te rege beatus. 

*5 



I, 4, i] HORATI 



Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poetae, 
atque alii, quorum comoedia prisca virorum est, 
si quis erat dignus describi, quod malus ac fur, 
quod moechus foret aut sicarius aut alioqui 

5 famosus, multa cum libertate notabant. 
Hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus 
mutatis tantum pedibus numerisque, facetus, 
emunctae naris, durus componere versus. 
Nam f uit hoc vitiosus : in hora saepe ducentos, 

io ut magnum, versus dictabat stans pede in uno ; 
cum flueret lutulentus, erat quod tollere velles ; 
garrulus atque piger scribendi ferre laborem, 
scribendi recte ; nam ut multum, nil moror. — Ecce, 
Crispinus minimo me provocat: 'Accipe, si vis, 

15 accipiam tabulas; detur nobis locus, hora, 

custodes ; videamus uter plus scribere possit.' 
Di bene fecerunt, inopis me quodque pusilli 
finxerunt animi, raro et perpauca loquentis ; 
at tu conclusas hircinis follibus auras, 

20 usque laborantis dum ferrum molliat ignis, 
ut mavis, imitare. Beatus Fannius, ultro 
delatis capsis et imagine, cum mea nemo 
scripta legat, volgo recitare timentis ob hanc rem, 
quod sunt quos genus hoc minime iuvat, utpote pluris 

25 culpari dignos. Quemvis media elige turba : 
aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat ; 
hie nuptarum insanit amoribus, hie puerorum ; 
hunc capit argenti splendor ; stupet Albius aere ; 
hie mutat merces surgente a sole ad eum quo 

30 vespertina tepet regio ; quin per mala praeceps 

16 



SERMONES [i, 4, 6 1 

fertur, uti pulvis collectus turbine, ne quid 

summa deperdat metuens aut ampliet ut rem. 

Omnes hi metuunt versus, odere poetas. 

' Faenum habet in cornu, longe f uge ; dummodo risum 

excutiat sibi, non hie cuiquam parcet amico ; 

et quodcumque semel chartis illeverit, omnis 

gestiet a furno redeuntis scire lacuque 

et pueros et anus.' Agedum, pauca accipe contra. 

Primum ego me illorum, dederim quibus esse poetas, 
excerpam numero ; neque enim concludere versum 
dixens esse satis, neque si quis scribat, uti nos, 
sermoni propiora, putes hunc esse poetam. 
Ingenium cui sit, cui mens divinior atque os 
magna sonaturum, des nominis huius honorem. 
Idcirco quidam comoedia necne poema 
esset quaesivere, quod acer spiritus ac vis 
nee verbis nee rebus inest, nisi quod pede certo 
differt sermoni, sermo merus. ' At pater ardens 
saevit, quod meretrice nepos insanus arnica 
filius uxorem grandi cum dote recuset, 
ebrius et, magnum quod dedecus, ambulet ante 
noctem cum facibus.' Numquid Pomponius istis 
audiret leviora, pater si viveret ? Ergo 
non satis est puris versum perscribere verbis, 
quern si dissolvas, quivis stomachetur eodem 
quo personatus pacto pater. His, ego quae nunc, 
olim quae scripsit Lucilius, eripias si 
tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum 

est 
posterius facias, praeponens ultima primis, 
non, ut si solvas * Postquam Discordia taetra 
belli ferratos postis portasque refregit,' 

HOR. SAT. TEXT — 2 17 



I, 4, 62] HORATI 

invenias etiam disiecti membra poetae. 

Hactenus haec : alias iustum sit necne poema, 
nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit 

65 suspectum genus hoc scribendi. Sulcius acer 
ambulat et Caprius, rauci male cumque libellis, 
magnus uterque timor latronibus ; at bene si quis 
et vivat puris manibus, contemnat utrumque. 
Vt sis tu similis Caeli Birrique latronum, 

70 non ego sim Capri neque Sulci ; cur metuas me ? 
Nulla taberna meos habeat neque pila libellos, 
quis manus insudet volgi Hermogenisque Tigelli: 
nee recito cuiquam nisi amicis, idque coactus, 
non ubivis coramve quibuslibet. In medio qui 

75 scripta foro recitent sunt multi, quique lavantes : 
suave locus voci resonat conclusus. Inanis 
hoc iuvat, haud illud quaerentis, num sine sensu, 
tempore num faciant alieno. ' Laedere gaudes,' 
inquis, ' et hoc studio pravus facis.' Vnde petitum 

80 hoc in me iacis ? Est auctor quis denique eorum 
vixi cum quibus ? ' Absentem qui rodit, amicum 
qui non defendit, alio culpante, solutos 
qui captat risus hominum famamque dicacis, 
fingere qui non visa potest, commissa tacere 

85 qui nequit, hie niger est, hunc tu, Romane, caveto.' 
Saepe tribus lectis videas cenare quaternos, 
e quibus unus amet quavis aspergere cunctos 
praeter eum qui praebet aquam; post huncquoquepotus, 
condita cum verax aperit praecordia Liber. 

90 Hie tibi comis et urbanus liberque videtur, 
inf esto nigris ; ego si risi, quod ineptus 
pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum, 
lividus et mordax videor tibi ? Mentio si qua 

18 



SERMONES [i, 4, 125 

de Capitolini furtis iniecta Petilli 

95 te coram f uerit, defendas, ut tuus est mos : 
' Me Capitolinus convictore usus amicoque 
a puero est, causaque mea permulta rogatus 
fecit, et incolumis laetor quod vivit in urbe ; 
sed tamen admiror, quo pacto iudicium illud 

100 f agent.' Hie nigrae sucus loliginis, haec est 
aerugo mera. Quod vitium procul afore chartis, 
atque animo prius, ut si quid promittere de me 
possum aliud vere, promitto. Liberius si 
dixero quid, si forte iocosius, hoc mihi iuris 

105 cum venia dabis : insuevit pater optimus hoc me, 
ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando. 
Cum me hortaretur, parce frugaliter atque 
viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset : 
' Nonne vides Albi ut male vivat filius utque 

no Baius inops? Magnum documentum ne patriam rem 
perdere quis velit.' A turpi meretricis amore 
cum deterreret: ' Scetani dissimilis sis.' 
Ne sequerer moechas, concessa cum venere uti 
possem : * Deprensi non bella est fama Treboni/ 

115 aiebat. * Sapiens, vitatu quidque petitu 

sit melius, causas reddet tibi ; mi satis est, si 
traditum ab antiquis morem servare tuamque, 
dum custodis eges, vitam famamque tueri 
incolumem possum; simul ac duraverit aetas 

120 membra animumque tuum, nabis sine cortice.' Sic me 
formabat puerum dictis ; et sive iubebat 
ut facerem quid : ' Habes auctorem, quo facias hoc,' 
unum ex iudicibus selectis obiciebat ; 
sive vetabat : ' An hoc inhonestum et inutile factu 

125 necne sit addubites, flagretrumore malo cum 

19 



i, 4, 126] HORATI 

hie atque ille ? ' Avidos vicinum f unus ut aegros 
exanimat, mortisque metu sibi parcere cogit, 
sic teneros animos aliena opprobria saepe 
absterrent vitiis. Ex hoc ego, sanus ab illis 

130 perniciem quaecumque ferunt, mediocribus et quis 
ignoscas vitiis teneor ; f ortassis et istinc 
largiter abstulerit longa aetas, liber amicus, 
consilium proprium : neque enim, cum lectulus aut me 
porticus excepit, desum mihi. ' Rectius hoc est/ 

135 * Hoc faciens vivam melius.' * Sic dulcis amicis 

occurram.' ' Hoc quidam non belle ; numquid ego illi 
imprudens olim faciam simile ? ' Haec ego mecum 
compressis agito labris ; ubi quid datur oti, 
illudo chartis. Hoc est mediocribus illis 

140 ex vitiis unum ; cui si concedere nolis, 

multa poetarum veniet manus auxilio quae 

sit mihi (nam multo plures sumus), ac veluti te 

Iudaei cogemus in hanc concedere turbam. 



Egressum magna me accepit Aricia Roma 
hospitio modico ; rhetor comes Heliodorus, 
Graecorum longe doctissimus ; inde Forum Appi, 
differtum nautis cauponibus atque malign is. 

5 Hoc iter ignavi divisimus, altius ac nos 

praecinctis unum ; minus est gravis Appia tardis. 
Hie ego propter aquam, quod erat deterrima, ventri 
indico bellum, cenantis haud animo aequo 
exspectans comites. lam nox inducere terris 

10 umbras et caelo diff undere signa parabat ; 
turn pueri nautis, pueris convicia nautae 

20 






SERMOXES [i, 5, 43 

ingerere : ' Hue appelle ! ' ' Trecentos inseris ! ' ' Ohe, 
iam satis est ! ' Dum aes exigitur, dum mula ligatur, 
tota abit hora; mali culices ranaeque palustres 

15 avertunt somnos; absentem cantat amicam 
multa prolutus vappa nauta atque viator 
certatim ; tandem fessus dormire viator 
incipit, ac missae pastum retinacula mulae 
nauta piger saxo religat stertitque supinus. 

20 Iamque dies aderat, nil cum procedere lintrem 
sentimus, donee cerebrosus prosilit unus 
ac niulae nautaeque caput lumbosque saligno 
fuste dolat; quarta vix demum exponimur hora. 
Ora manusque tua lavimus, Feronia, lympha. 

25 Milia turn pransi tria repimus, atque subimus 
impositum saxis late candentibus Anxur. 
Hue venturus erat Maecenas, optimus atque 
Cocceius, missi magnis de rebus uterque 
legati, aversos soliti componere amicos. 

30 Hie oculis ego nigra meis collyria lippus 
illinere. Interea Maecenas advenit atque 
Cocceius, Capitoque simul Fonteius, ad unguem 
factus homo, Antoni, non ut magis alter, amicus. 
Fundos Aufidio Lusco praetore libenter 

35 linquimus, insani ridentes praemia scribae, 

praetextam et latum clavum prunaeque vatillum. 
In Mamurrarum lassi deinde urbe manemus, 
Murena praebente domum, Capitone culinam. 
Postera lux oritur multo gratissima ; namque 

40 Plotius et Varius Sinuessae Vergiliusque 
occurrunt, animae, qualis neque candidiores 
terra tulit, neque quis me sit devinctior alter. 
O qui complexus et gaudia quanta fuerunt ! 

21 



i, 5, 44] HORATI 

Nil ego contulerim iucundo sanus amico. 

45 Proxima Campano ponti quae villula tectum 

praebuit, et parochi quae debent ligna salemque. 
Hinc muli Capuae clitellas tempore ponunt. 
Lusum it Maecenas, dormitum ego Vergiliusque ; 
namque pila lippis inimicum et ludere crudis. 

50 Hinc nos Coccei recipit plenissima villa, 

quae super est Caudi cauponas. Nunc mihi paucis 
Sarmenti scurrae pugnam Messique Cicirri, 
Musa, velim memores, et quo patre natus uterque 
contulerit lites. Messi clarum genus Osci ; 

55 Sarmenti domina exstat : ab his maioribus orti 
ad pugnam venere. Prior Sarmentus : ' Equi te 
esse feri similem dico.' Ridemus, et ipse 
Messius ' Accipio,' caput et movet 'O, tua cornu 
ni foret exsecto frons,' inquit, 'quid faceres, cum 

60 sic mutilus minitaris ? ' At illi foeda cicatrix 
saetosam laevi frontem turpaverat oris. 
Campanum in morbum, in faciem permulta iocatus, 
pastorem saltaret uti Cyclopa rogabat ; 
nil illi larva aut tragicis opus esse cothurnis. 

65 Multa Cicirrus ad haec : Donasset iamne catenam 
ex voto Laribus, quaerebat; scriba quod esset, 
nilo deterius dominae ius esse : rogabat 
denique, cur umquam fugisset, cui satis una 
farris libra foret, gracili sic tamque pusillo. 

70 Prorsus iucunde cenam producimus illam. 

Tendimus hinc recta Beneventum, ubi sedulus hospes 
paene macros arsit dum turdos versat in igni; 
nam vaga per veterem dilapso flamma culinam 
Volcano summum properabat lambere tectum. 

75 Convivas avidos cenam servosque timentis 

22 



SERMONES [i, 6, 4 

turn rapere, atque omnis restinguere velle videres. 
Incipit ex illo montis Apulia notos 
ostentare mihi, quos torret Atabulus, et quos 
numquam erepsemus, nisi nos vicina Trivici 

80 villa recepisset, lacrimoso non sine fumo, 
udos cum foliis ramos urente camino. 

86 Quattuor hinc rapimur viginti et milia raedis, 
mansuri oppidulo quod versu dicere non est, 
signis perfacile est : venit vilissima rerum 
hie aqua ; sed panis longe pulcherrimus, ultra 

90 callidus ut soleat umeris portare viator : 

nam Canusi lapidosus, aquae non ditior urna 
qui locus a forti Diomede est conditus olim. 
Flentibus hinc Varius discedit maestus amicis. 
Inde Rubos fessi pervenimus, utpote longum 

95 carpentes iter et factum corruptius imbri. 
Postera tempestas melior, via peior ad usque 
Bari moenia piscosi ; dein Gnatia lymphis 
iratis exstructa dedit risusque iocosque, 
dum flamma sine tura liquescere limine sacro 

100 persuadere cupit Credat Iudaeus Apella, 

non ego ; namque deos didici securum agere aevum, 
nee, si quid miri faciat natura, deos id 
tristis ex alto caeli demittere tecto. 
Brundisium longae finis chartaeque viaeque est. 



Non quia, Maecenas, Lydorum quicquid Etruscos 
incoluit finis, nemo generosior est te, 
nee quod avus tibi maternus fuit atque paternus, 
olim qui magnis legionibus imperitarent, 

23 



I, 6, 5] HORATI 

5 ut plerique solent, naso suspendis adunco 
ignotos, ut me libertino patre natum. 
Cum referre negas quali sit quisque parente 
natus, dum ingenuus, persuades hoc tibi vere, 
ante potestatem Tulli atque ignobile regnum 

10 multos saepe viros nullis maioribus ortos 

et vixisse probos, amplis et honoribus auctos ; 
contra Laevinum, Valeri genus, unde superbus 
Tarquinius regno pulsus fugit, unius assis 
non umquam pretio pluris licuisse, notante 

15 iudice, quo nosti, populo, qui stultus honores 
saepe dat indignis et famae servit ineptus, 
qui stupet in titulis et imaginibus. Quid oportet 
nos f acere, a volgo longe longeque remotos ? 
Namque esto populus Laevino mallet honorem 

20 quam Decio mandare novo, censorque moveret 
Appius, ingenuo si non essem patre natus : 
vel merito, quoniam in propria non pelle quiessem. 

Sed f ulgente trahit constrictos Gloria curru 
non minus ignotos generosis. Quo tibi, Tilli, 

25 sumere depositum clavum fierique tribuno ? 
Invidia adcrevit, privato quae minor esset. 
Nam ut quisque insanus nigris medium impediit crus 
pellibus, et latum demisit pectore clavum, 
audit continuo ' Quis homo hie?' et 'quo patre natus?' 

30 Vt, si qui aegrotet quo morbo Barrus haberi 
et cupiat f ormosus, eat quacumque, puellis 
iniciat curam quaerendi singula, quali 
sit facie, sura, quali pede, dente, capillo ; 
sic qui promittit civis, urbem sibi curae, 

35 imperium fore et Italiam, delubra deorum, 

quo patre sit natus, num ignota matre inhonestus, 

24 



SERMONES [i, 6, 6S 

omnis mortalis curare et quaerere cogit. 

1 Tune, Syri, Damae, aut Dionysi filius, audes 

deicere e saxo civis aut tradere Cadmo ? ' 

40 ■ At Novius collega gradu post me sedet uno ; 

namque est ille, pater quod erat meus.' * Hoc tibi Paulus 
et Messalla videris ? At hie, si plostra ducenta 
concurrantque foro tria funera magna, sonabit 
cornua quod vincatque tubas ; saltern tenet hoc nos. 

45 Nunc ad me redeo libertino patre natum, 

quern rodunt omnes libertino patre natum, 
nunc, quia sim tibi, Maecenas, convictor, at olim, 
quod mihi pareret legio Romana tribuno. 
Dissimile hoc illi est ; quia non, ut f orsit honorem 

50 iure mihi invideat quivis, ita te quoque amicum, 
praesertim cautum dignos assumere, prava 
ambitione procul. Felicem dicere non hoc 
me possim, casu quod te sortitns amicum; 
nulla etenim mihi te fors obtulit: optimus olim 

55 Vergilius, post hunc Varius dixere quid essem. 
Vt veni coram, singultim pauca locutus 
(infans namque pudor prohibebat plura profari), 
non ego me claro natum patre, non ego circum 
me Satureiano vectari rura caballo, 

60 sed, quod eram, narro. Respondes, ut tuus est mos, 
pauca ; abeo, et revocas nono post mense iubesque 
esse in amicorum numero. Magnum hoc ego duco, 
quod placui tibi, qui turpi secernis honestum, 
non patre praeclaro, sed vita et pectore puro. 

65 Atqui si vitiis mediocribus ac mea paucis 

mendosa est natura, alioqui recta, — velut si 
egregio inspersos reprehendas corpore naevos, — 
si neque avaritiam neque sordes nee mala lustra 

25 



I, 6, 69] HORATI 

obiciet vere quisquam mihi, purus et insons 

70 (ut me collaudem) si et vivo carus amicis, 

causa fuit pater his, qui, macro pauper agello, 
noluit in Flavi ludum me mittere, magni 
quo pueri magnis e centurionibus orti, 
laevo suspensi loculos tabulamque lacerto, 

75 ibant octonos referentes Idibus aeris, 

sed puerum est ausus Romam portare, docendum 
artis quas doceat quivis eques atque senator 
semet prognatos. Vestem servosque sequentis, 
in magno ut populo, si qui vidisset, avita 

80 ex re praeberi sumptus mihi crederet illos. 
Ipse mihi custos incorruptissimus omnis 
circum doctores aderat. Quid multa ? Pudicum, 
qui primus virtutis honos, servavit ab omni 
non solum facto, verum opprobrio quoque turpi ; 

85 nee timuit sibi ne vitio quis verteret, olim 
si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor 
mercedes sequerer ; neque ego essem questus; at hoc 

nunc 
laus illi debetur et a me gratia maior. 
Nil me paeniteat sanum patris huius, eoque 

90 non, ut magna dolo factum negat esse suo pars, 
quod non ingenuos habeat clarosque parentes, 
sic me defendam. Longe mea discrepat istis 
et vox et ratio : nam si natura iuberet 
a certis annis aevum remeare peractum, 

95 atque alios legere ad fastum quoscumque parentes 
optaret sibi quisque, meis contentus, honestos 
fascibus et sellis nollem mihi sumere, demens 
iudicio volgi, sanus fortasse tuo, quod 
nollem onus haud umquam solitus portare molestum. 

26 



SERMONES [i, 6, 131 

100 Nam mihi continuo maior quaerenda foret res, 
atque salutandi plures; ducendus et unus 
et comes alter, uti ne solus rusve peregreve 
exirem ; plures calones atque caballi 
pascendi, ducenda petorrita. Nunc mihi curto 

105 ire licet mulo vel si libet usque Tarentum, 

mantica cui lumbos onere ulceret atque eques armos; 

obiciet nemo sordes mihi quas tibi, Tilli, 

cum Tiburte via praetorem quinque sequuntur 

te pueri, lasanum portantes oenophorumque. 

no Hoc ego commodius quam tu, praeclare senator, 
milibus atque aliis vivo. Quacumque libido est, 
incedo solus ; percontor quanti olus ac far ; 
fallacem circum vespertinumque pererro 
saepe forum ; adsisto divinis ; inde domum me 

115 ad porri et ciceris refero laganique catinum. 
Cena ministratur pueris tribus, et lapis albus 
pocula cum cyatho duo sustinet ; adstat echinus 
vilis, cum patera guttus, Campana supellex. 
Deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod eras 

120 surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se 
voltum ferre negat Noviorum posse minoris. 
Ad quartam iaceo ; post hanc vagor ; aut ego, lecto 
aut scripto quod me taciturn iuvet, unguor olivo, 
non quo fraudatis immundus Natta lucernis. 

125 Ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum 

admonuit, fugio campum lusumque trigonem. 
Pransus non avide, quantum interpellet inani 
ventre diem durare, domesticus otior. Haec est 
vita solutorum misera ambitione gravique ; 

130 his me consolor victurum suavius ac si 

quaestor avus pater atque meus patruusque fuisset. 

27 



7, i] HORATI 



Proscripti Regis Rupili pus atque venenum 
hybrida quo pacto sit Persius ultus, opinor 
omnibus et lippis notum et tonsoribus esse. 
Persius hie permagna negotia dives habebat 

5 Clazomenis, etiam litis cum Rege molestas, 

durus homo, atque odio qui posset vincere Regem, 
confidens tumidusque, adeo sermonis amari, 
Sisennas, Barros ut equis praecurreret albis. 
Ad Regem redeo. Postquam nihil inter utrumque 

io convenit (hoc etenim sunt omnes iure molesti, 

quo fortes, quibus adversum bellum incidit ; inter 
Hectora Priamiden animosum atque inter Achillem 
ira fuit capitalis, ut ultima divideret mors, 
non aliam ob causam nisi quod virtus in utroque 

15 summa fuit : duo si discordia vexet inertis 
aut si disparibus bellum incidat, ut Diomedi 
cum Lycio Glauco, discedat pigrior, ultro 
muneribus missis) : Bruto praetore tenente 
ditem Asiarn, Rupili et Persi par pugnat, uti non 

20 compositum melius cum Bitho Bacchius. In ius 
acres procurrunt, magnum spectaculum uterque. 
Persius exponit causam ; ridetur ab omni 
conventu ; laudat Brutum laudatque cohortem : 
solem Asiae Brutum appellat, stellasque salubris 

25 appellat comites, excepto Rege ; canem ilium, 
invisum agricolis sidus, venisse. Ruebat, 
flumen ut hibernum, fertur quo rara securis. 
Turn Praenestinus salso multoquo fluenti 
expressa arbusto regerit convicia, durus 

30 vindemiator et invictus, cui saepe viator 

28 



SERMONES [i, 8. 24 

cessisset, magna compellans voce cuculum. 
At Graecus, postquam est Italo perfusus aceto, 
Persius exclamat : ' Per magnos, Brute, deos te 
oro, qui reges consueris tollere, cur non 
35 hunc Regem iugulas? Operum hoc, mihi crede, 
tuorum est/ 

8 

Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum, 
cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum, 
maluit esse deum. Deus inde ego, furum aviumque 
maxima formido ; nam fures dextra coercet 

5 obscaenoque ruber porrectus ab inguine palus ; 
ast importunas volucres in vertice arundo 
terret fixa vetatque novis considere in hortis. 
Hue prius angustis eiecta cadavera cellis 
conservus vili portanda locabat in area ; 

10 hoc miserae plebi stabat commune sepulchrum, 
Pantolabo scurrae Nomentanoque nepoti : 
mille pedes in fronte, trecentos cippus in agrum 
hie dabat, heredes monumentum ne sequeretur. 
Nunc licet Esquiliis habitare salubribus atque 

T 5 a gg ere i n aprico spatiari, quo modo tristes 
albis informem spectabant ossibus agrum; 
cum mihi non tantum furesque feraeque, suetae 
hunc vexare locum, curae sunt atque labori, 
quantum carminibus quae versant atque venenis 

20 humanos animos. Has nullo perdere possum 
nee prohibere modo, simul ac vaga luna decorum 
protulit os, quin ossa legant herbasque nocentis. 
Vidi egomet nigra succinctam vadere palla 
Canidiam pedibus nudis passoque capillo, 

29 



i, 8, 25] HORATI 

25 cum Sagana maiore ululantem. Pallor utrasque 
fecerat horrendas aspectu. Scalpere terram 
unguibus et pullam divellere mordicus agnam 
coeperunt ; cruor in fossam confusus, ut inde 
manis elicerent, animas responsa daturas. 

30 Lanea et effigies erat, altera cerea : maior 
lanea, quae poenis compesceret inferiorem ; 
cerea suppliciter stabat servilibus, ut quae 
iam peritura, modis. Hecaten vocat altera, saevam 
altera Tisiphonen; serpentis atque videres 

35 infernas errare canes, Lunamque rubentem, 
ne foret his testis, post magna latere sepulchra. 
Mentior at si quid, merdis caput inquiner albis 
corvorum, atque in me veniat mictum atque cacatum 
Iulius et fragilis Pediatia furque Voranus. 

40 Singula quid memorem ? quo pacto alterna loquentes 
umbrae cum Sagana resonarent triste et acutum, 
utque lupi barbam variae cum dente colubrae 
abdiderint furtim terris, et imagine cerea 
largior arserit ignis, et ut non testis inultus 

45 horruerim voces Furiarum et facta duarum : 
nam, displosa sonat quantum vesica, pepedi 
diffissa nate ficus : at illae currere in urbem ; 
Canidiae dentes, altum Saganae caliendrum 
excidere atque herbas atque incantata lacertis 

50 vincula cum magno risuque iocoque videres. 

9 

Ibam forte Via Sacra, sicut meus est mos, 
nescio quid meditans nugarum, totus in illis : 
accurrit quidam notus mihi nomine tantum, 

30 



SERMONES [i, 9, 32 

arreptaque manu, ' Quid agis, dulcissime rerum ? ' 

5 ' Suaviter, ut nunc est,' inquam, 'et cupio omnia quae 
vis/ 
Cum adsectaretur, ' Numquid vis ? ' occupo. At ille 
1 Noris nos ' inquit ; ' docti sumus/ Hie ego ' Pluris 
hoc ' inquam ' mihi eris/ Misere discedere quaerens, 
ire modo ocius, interdum consistere, in aurem 

10 dicere nescio quid puero, cum sudor ad imos 
manaret talos. ■ O te, Bolane, cerebri 
f elicem ! ' aiebam tacitus ; cum quidlibet ille 
garriret, vicos, urbem laudaret. Vt illi 
nil respondebam, ' Misere cupis ' inquit ' abire ; 

15 iamdudum video ; sed nil agis ; usque tenebo ; 

persequar. Hinc quo nunc iter est tibi ? ' ' Nil opus 

est te 
circumagi ; quendam volo visere non tibi notum ; 
trans Tiberim longe cubat is, prope Caesaris hortos/ 
4 Nil habeo quod agam, et non sum piger; usque se- 
quar te/ 

20 Demitto auriculas, ut iniquae mentis asellus, 
cum gravius dorso subiit onus. Incipit ille : 
1 Si bene me novi, non Viscum pluris amicum, 
non Varium facies ; nam quis me scribere pluris 
aut citius possit versus ? quis membra movere 

25 mollius ? invideat quod et Hermogenes, ego canto/ 
Interpellandi locus hie erat: ' Est tibi mater, 
cognati, quis te salvo est opus ? ' * Haud mihi quisquam ; 
omnis composui/ ' Felices ! Nunc ego resto ; 
confice ; namque instat f atum mihi triste, Sabella 

30 quod puero cecinit divina mota anus urna : 

"Hunc neque dira venena, nee hosticus auferet ensis 
nee laterum dolor aut tussis, nee tarda podagra; 

31 



i. o. 33] HORATI 

garrulus hunc quando consumet cumque ; loquaces, 
si sapiat, vitet, simul atque adoleverit aetas." ' 

35 Ventura erat ad Vestae, quarta iam parte diei 

praeterita, et casu tunc respondere vadato 
debebat ; quod ni f ecisset, perdere litem. 
1 Si me auias/ inquit, ' paulum hie ades/ ' Inteream, si 
aut valeo stare aut novi civilia iura ; 

40 et propero quo scis/ ' Dubius sum quid faciam/ 
inquit, 
1 tene relinquam an rem.' ' Me, sodes.' ' Non faciam/ 

ille, 
et praecedere coepit. Ego, ut contendere durum est 
cum victore, sequor. ' Maecenas quomodo tecum ? ' 
hinc repetit; ' paucorum hominum et mentis bene sanae. 

45 Nemo dexterius fortuna est usus ; haberes 

magnum adiutorem, posset qui ferre secundas, 
hunc hominem velles si tradere ; dispeream, ni 
summosses omnis/ ' Non isto vivimus illic 
quo tu rere modo ; domus hac nee purior ulla est 

50 nee magis his aliena malis ; nil mi officit, inquam, 
ditior hie aut est quia doctior ; est locus uni 
cuique suus.' * Magnum narras, vix credibile ! ' ' Atqui 
sic habet/ ' Accendis, quare cupiam magis illi 
proximus esse/ 'Velis tantummodo: quae tua virtus, 

55 expugnabis ; et est qui vinci possit, eoque 

difficilis aditus primos habet.' ' Haud mihi dero : 
muneribus servos corrumpam; non, hodie si 
exclusus fuero, desistam ; tempora quaeram, 
occurram in triviis, deducam. Nil sine magno 

60 vita labore dedit mortalibus.' Haec dum agit ecce 
Fuscus Aristius occurrit, mihi carus et ilium 
qui pulchre nosset. Consistimus. ' Vnde venis et 

32 



SERMONES [i, 10, 12 

quo tendis ? ' rogat et respondet. Vellere coepi 
et prensare manu lentissima brachia, nutans, 

65 distorquens oculos, ut me eriperet. Male salsus 
ridens dissimulare ; meum iecur urere bilis. 
1 Certe nescio quid secreto velle loqui te 
aiebas mecum.' * Memini bene, sed meliore 
tempore dicam ; hodie tricesima sabbata : vin tu 

70 curtis Iudaeis oppedere ? ' * Nulla mihi,' inquam, 
'religio est.' 'At mi; sum paulo infirmior, unus 
multorum. Ignosces ; alias loquar.' Huncine solem 
tam nigrum surrexe mihi ! Fugit improbus ac me 
sub cultro linquit. Casu venit obvius illi 

75 adversarius, et, ' Quo tu, turpissime ? ' magna 
inclamat voce, et ' Licet antestari ? ' Ego vero 
oppono auriculam. Rapit in ius ; clamor utrimque, 
undique concursus. Sic me servavit Apollo. 

IO 

Nempe incomposito dixi pede currere versus 
Lucili. Quis tam Lucili fautor inepte est 
ut non hoc fateatur ? At idem, quod sale multo 
urbem defricuit, charta laudatur eadem. 

5 Nee tamen, hoc tribuens, dederim quoque cetera; 
nam sic 
et Laberi mimos ut pulchra poemata mirer. 
Ergo non satis est risu diducere rictum 
auditoris — et est quaedam tamen hie quoque virtus; 
est brevitate opus, ut currat sententia neu se 

10 impediat verbis lassas onerantibus auris ; 

et sermone opus est modo tristi, saepe iocoso, 
defendente vicem modo rhetoris atque poetae, 

HOR. SAT. TEXT — 3 33 



I, 10, 13] HORATI 

interdum urbani, parcentis viribus atque 
extenuantis eas consulto. Ridiculum acri 

15 fortius et melius magnas plerumque secat res. 
Illi, scripta quibus comoedia prisca viris est, 
hoc stabant, hoc sunt imitandi ; quos neque pulcher 
Hermogenes uraquam legit, neque simius iste 
nil praeter Calvum et doctus cantare Catullum. 

20 * At magnum fecit, quod verbis Graeca Latinis 
miscuit.' O seri studiorum ! quine putetis 
difficile et mirum, Rhodio quod Pitholeonti 
contigit ? ' At sermo lingua concinnus utraque 
suavior, ut Chio nota si commixta Falerni est.' 

25 Cum versus facias, te ipsum percontor, an et cum 
dura ti'bi peragenda rei sit causa Petilli ? 
scilicet oblitus patriaeque patrisque Latini 
cum Pedius causas exsudet Poplicola atque 
Corvinus, patriis intermiscere petita 

30 verba foris malis, Canusini more bilinguis ? 

atque ego cum Graecos facerem, natus mare citra, 
versiculos, vetuit me tali voce Quirinus, 
post mediam noctem visus, cum somnia vera : 
'In silvam non ligna feras insanius, ac si 

35 magnas Graecorum malis implere catervas.' 

Turgidus Alpinus iugulat dum Memnona, dumque 
defingit Rheni luteum caput, haec ego ludo, 
quae neque in aede sonent certantia iudice Tarpa, 
nee redeant iterum atque iterum spectanda theatris. 

40 Arguta meretrice potes Davoque Chremeta 
eludente senem comis garrire libellos 
unus vivorum, Fundani ; Pollio regum 
facta canit pede ter percusso; forte epos acer, 
ut nemo, Varius ducit ; molle atque facetum 

34 



SERMONES [i, 10, 76 

45 Vergilio adnuerunt gaudentes rure Camenae. 
Hoc erat, experto frustra Varrone Atacino 
atque quibusdam aliis, melius quod scribere possern, 
inventore minor ; neque ego illi detrahere ausim 
haerentem capiti cum multa laude coronam. 

50 At dixi fluere hunc lutulentum, saepe ferentem 

plura quidem tollenda relinquendis. Age, quaeso, 
tu nihil in magno doctus reprehendis Homero ? 
nil comis tragici mutat Lucilius Acci ? 
non ridet versus Enni gravitate minores, 

55 cum de se loquitur non ut maiore reprensis ? 
Quid vetat et nosmet Lucili scripta legentis 
quaerere, num illius, num rerum dura negarit 
versiculos natura magis factos et euntis 
mollius, ac si quis, pedibus quid claudere senis, 

60 hoc tantum contentus, amet scripsisse ducentos 
ante cibum versus, totidem cenatus ; Etrusci 
quale fuit Cassi rapido ferventius amni 
ingenium, capsis quern fama est esse librisque 
ambustum propriis. Fuerit Lucilius, inquam, 

65 comis et urbanus, fuerit limatior idem 

quam rudis et Graecis intacti carminis auctor, 
quamque poetarum seniorum turba ; sed ille, 
si foret hoc nostrum fato dilatus in aevum, 
detereret sibi multa, recideret omne quod ultra 

70 perfectum traheretur, et in versu f aciendo 
saepe caput scaberet, vivos et roderet unguis. 

Saepe stilum vertas, iterum quae digna legi sint 
scripturus, neque te ut miretur turba labores, 
contentus paucis lectoribus. An tua demens 

75 vilibus in ludis dictari carmina malis ? 

non ego.; nam satis est equitem mihi plaudere, ut audax, 

35 



*i io, 77J 



HORATI 



80 



85 



90 



contempus aliis, explosa Arbuscula dixit. 
Men' moveat cimex Pantilius, aut cruciet quod 
vellicet absentem Demetrius, aut quod ineptus 
Fannius Hermogenis laedat conviva Tigelli? 
Plotius et Varius, Maecenas Vergiliusque, 
Valgius, et probet haec Octavius, optimus atque 
Fuscus, et haec utinam Viscorum laudet uterque ! 
Ambitione relegata te dicere possum, 
Pollio, te, Messalla, tuo cum fratre, simulque 
vos, Bibule et Servi, simul his te, candide Furni, 
compluris alios, doctos ego quos et amicos 
prudens praetereo ; quibus haec, sint qualiacumque, 
arridere velim, doliturus si placeant spe 
deterius nostra. Demetri, teque, Tigelli, 
discipularum inter iubeo plorare cathedras. 
I, puer, atque meo citus haec subscribe libello. 



36 



LIBER SECVNDVS 

I 

Horatiits. Sunt quibus in satira videor nimis acer et 

ultra 
legem tendere opus ; sine nervis altera, quicquid 
composui, pars esse putat, similisque meorum 
mille die versus deduci posse. Trebati, 

5 quid faciam praescribe. Trebatitts. Quiescas. Hor. Ne 
faciam, inquis, 
omnino versus ? Treb. Aio. Hor. Peream male, si 

non 
optimum erat ; verum nequeo dormire. Treb. Ter 

uncti 
transnanto Tiberim, somno quibus est opus alto, 
irriguumque mero sub noctem corpus habento. 

10 Aut, si tantus amor scribendi te rapit, aude 
Caesaris invicti res dicere, multa laborum 
praemia laturus. Hor. Cupidum, pater optime, vires 
deficiunt ; neque enim quivis horrentia pilis 
agmina nee fracta pereuntis cuspide Gallos 

15 aut labentis equo describat volnera Parthi. 

Treb. Attamen et iustum poteras et scribere fortem, 
Scipiadam ut sapiens Lucilius. Hor. Haud mihi dero, 
cum res ipsa feret. Nisi dextro tempore, Flacci 
verba per attentam non ibunt Caesaris aurem, 

20 cui male si palpere, recalcitrat undique tutus. 

Treb. Quanto rectius hoc, quam tristi laedere versu 

37 



2, i, 22] HORATI 

Pantolabum scurram Nomentanumque nepotem, 
cum sibi quisque timet, quamquam est intactus, et odit ! 
Hor. Ouid faciam? Saltat Milonius, ut semel icto 

25 accessit fervor capiti numerusque lucernis ; 
Castor gaudet equis, ovo prognatus eodem 
pugnis ; quot capitum vivunt, totidem studiorum 
milia : me pedibus delectat claudere verba 
Lucili ritu, nostrum melioris utroque. 

30 Ille velut fidis arcana sodalibus olim 

credebat libris, neque, si male cesserat, u'squam 
decurrens alio, neque si bene ; quo fit ut omnis 
votiva pateat veluti descripta tabella 
vita senis. Sequor hunc, Lucanus an Apulus anceps : 

35 nam Venusinus arat finem sub utrumque colonus, 
missus ad hoc, pulsis, vetus est ut fama, Sabellis, 
quo ne per vacuum Romano incurreret hostis, 
sive quod Apula gens seu quod Lucania bellum 
incuteret violenta. Sed hie stilus haud petet ultro 

40 quemquam animantem, et me veluti custodiet ensis 
vagina tectus ; quern cur destringere coner, 
tutus ab infestis latronibus ? O pater et rex 
Iuppiter, ut pereat positum robigine telum, 
nee quisquam noceat cupido mihi pacis ! At ille 

45 qui me commorit ('melius non tangere V clamo), 
flebit, et insignis tota cantabitur urbe. 
Cervius iratus leges minitatur et urnam, 
Canidia Albuci quibus est inimica venenum, 
grande malum Turius, si quid se iudice certes. 

50 Vt quo quisque valet suspectos terreat, utque 
imperet hoc natura potens, sic collige mecum : 
dente lupus, cornu taurus petit : unde nisi intus 
monstratum ? Scaevae vivacem crede nepoti 

38 • 



SERMONES [2, i, 84 

matrem ; nil faciet sceleris pia dextera : mirum, 

55 ut neque calce lupus quemquam neque dente petit bos: 
sed mala toilet anum vitiato melle cicuta. 

Ne longum faciam, seu me tranquilla senectus 
exspectat seu Mors atris circumvolat alis, 
dives, inops, Romae, seu fors ita iusserit, exul, 

60 quisquis erit vitae, scribam, color. Treb. O puer, ut 
sis 
vitalis metuo, et maiorum ne quis amicus 
frigore te feriat. Hor. Quid, cum est Lucilius ausus 
primus in hunc operis componere carmina morem, 
detrahere et pellem, nitidus qua quisque per ora 

65 cederet, introrsum turpis, num Laelius aut qui 
duxit ab oppressa meritum Carthagine nomen 
ingenio offensi aut laeso doluere Metello 
famosisque Lupo cooperto versibus ? Atqui 
primores populi arripuit populumque tributim, 

70 scilicet uni aequus virtuti atque eius amicis. 

Quin ubi se a volgo et scaena in secreta remorant 
virtus Scipiadae et mitis sapientia Laeli, 
nugari cum illo et discincti ludere, donee 
decoqueretur olus, soliti. Quicquid sum ego, quamvis 

75 infra Lucili censum ingeniumque, tamen me 
cum magnis vixisse invita fatebitur usque 
invidia, et, fragili quaerens illidere dentem, 
offendet solido, — nisi quid tu, docte Trebati, 
dissentis. Treb. Equidem nihil hinc diffindere possum. 

80 Sed tamen ut monitus caveas, ne forte negoti 
incutiat tibi quid sanctarum inscitia legum : 
si mala condiderit in quern quis carmina, ius est 
iudiciumque. Hor. Esto, si quis mala; sed bona si quis 
iudice condiderit laudatus Caesare ? si quis 

39 



2, i, S5] HORATI 

85 opprobriis dignum latraverit, integer ipse ? 

Trebn Solventur risu tabulae, tu missus abibis. 



Quae virtus et quanta, boni, sit, vivere parvo 
(nee meus hie sermo est, sed quae praecepit Ofellus 
rusticus, abnormis sapiens, crassaque Minerva), 
discite, non inter lances mensasque nitentis, 

5 cum stupet insanis acies fulgoribus et cum 
acclinis falsis animus meliora recusat, 
verum hie impransi mecum disquirite. ' Cur hoc ? ' 
Dicam, si potero. Male verum examinat omnis 
corruptus itidex. Leporem sectatus equove 

10 lassus ab indomito, vel, si Rom ana fatigat 
militia adsuetum graecari, seu pila velox, 
molliter austerum studio fallente laborem, 
seu te discus agit, pete cedentem aera disco ; 
cum labor extuderit fastidia, siccus, inanis 

15 sperne cibum vilem; nisi Hymettia mella Falerno 
ne biberis diluta. Foris est promus, et atrum 
defendens piscis hiemat mare : cum sale panis 
latrantem stomachum bene leniet. Vnde putas aut 
qui partum ? Non in caro nidore voluptas 

20 summa, sed in te ipso est. Tu pulmentaria quaere 
sudando ; pinguem vitiis albumque neque ostrea 
nee scarus aut poterit peregrina iuvare lagois. 
Vix tamen eripiam, posito pavone, velis quin 
hoc potius quam gallina tergere palatum, 

25 corruptus vanis rerum, quia veneat auro 
rara avis, et picta pandat spectacula cauda ; 
tamquam ad rem attineat quicquam. Num vesceris ista 

40 



SERMONES [2, 2, 59 

quam laudas pluma ? Cocto num adest honor idem ? 
carne tamen quamvis distat nihil, hanc magis ilia 

30 imparibus formis deceptum te petere esto, 

unde datum sentis, lupus hie Tiberinus an alto 
captus hiet, pontisne inter iactatus an amnis 
ostia sub Tusci ? Laudas, insane, trilibrem 
mullum, in singula quem minuas pulmenta necesse est. 

35 Ducit te species, video : quo pertinet ergo 
proceros odisse lupos ? Quia scilicet illis 
maiorem natura modum dedit, his breve pondus. 
Ieiunus raro stomachus volgaria tern nit. 
' Porrectum magno magnum spectare catino 

40 vellem,' ait Harpyiis gula digna rapacibus. At vos, 
praesentes Austri, coquite horum obsonia ! Ouamquam 
putet aper rhombusque recens, mala copia quando 
aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus 
atque acidas mavolt inulas. Necdum omnis abacta 

45 pauperies epulis regum ; nam vilibus ovis 

nigrisque est oleis hodie locus. Haud ita pridem 
Galloni praeconis erat acipensere mensa 
infamis. Quid? turn rhombos minus aequor alebat? 
Tutus erat rhombus, tutoque ciconia nido, 

50 donee vos auctor docuit praetorius. Ergo 
si quis nunc mergos suavis edixerit assos, 
parebit pravi docilis Romana iuventus. 

Sordidus a tenui victu distabit, Ofello 
iudice ; nam frustra vitium vitaveris illud, 

55 si te alio pravum detorseris. Avidienus 

cui Canis ex vero ductum cognomen adhaeret, 
quinquennis oleas est et silvestria corna, 
ac nisi mutatum parcit defundere vinum, et 
cuius odorem olei nequeas perferre, licebit 

41 



2, 2, 60] HORATI 

60 ille repotia, natalis, aliosve dierum 

festos albatus celebret, cornu ipse bilibri 

caulibus instillat, veteris non parcus aceti. 

Quali igitur victu sapiens utetur, et horum 

utrum imitabitur ? Hac urget lupus, hac canis, aiunt 

65 Mundus erit, qua non offendat sordibus, atque 

in neutram partem cultus miser. Hie neque servis, 
Albuci senis exemplo, dum munia didit, 
saevus erit, nee sic ut simplex Naevius unctam 
convivis praebebit aquam; vitium hoc quoque magnum. 

70 Accipe nunc victus tenuis quae quantaque secum 

adferat. In primis valeas bene : nam variae res 
ut noceant homini credas, memor illius escae 
quae simplex olim tibi sederit; at simul assis 
miscueris elixa, simul conchylia turdis 

75 dulcia se in bilem vertent, stomachoque tumultum 
lenta feret pituita. Vides ut pallidus omnis 
cena desurgat dubia ? Quin corpus onustum 
hesternis vitiis animum quoque praegravat una, 
atque affigit humo divinae particulam aurae. 

80 Alter, ubi dicto citius curata sopori 

membra dedit, vegetus praescripta ad munia surgit. 
Hie tamen ad melius poterit transcurrere quondam, 
sive diem festum rediens advexerit annus, 
seu recreare volet tenuatum corpus, ubique 

85 accedent anni et tractari mollius aetas 

imbecilla volet ; tibi quidnam accedet ad istam 
quam puer et validus praesumis mollitiem, seu 
dura valetudo incident seu tarda senectus ? 
Rancidum aprum antiqui laudabant, non quia nasus 

90 illis nullus erat, sed, credo, hac mente, quod hospes 
tardius adveniens vitiatum commodius quam 

42 



SERMONES [2, 2, 123 

integrum edax dominus consumeret. Hos utinam inter 

heroas natum tellus me prima tulisset ! 

Das aliquid famae, quae carmine gratior aurem 

95 occupat humanam ? Grandes rhombi patinaeque 
grande ferunt una cum damno dedecus ; adde 
iratum patruum, vicinos, te tibi iniquum 
et frustra mortis cupidum, cum derit egenti 
as, laquei pretium. * lure/ inquit, ' Trausius istis 

100 iurgatur verbis ; ego vectigalia magna 

divitiasque habeo tribus amplas regibus.' Ergo 
quod superat non est melius quo insumere possis ? 
Cur eget indignus quisquam te divite ? Quare 
templa ruunt antiqua deum ? Cur, improbe, carae 

105 non aliquid patriae tanto emetiris acervo ? 
Vni nimirum recte tibi semper erunt res, 

magnus posthac inimicis risus ! Vterne 
ad casus dubios fidet sibi certius, hie qui 
pluribus adsuerit mentem corpusque superbum, 

no an qui contentus parvo metuensque futuri 
in pace, ut sapiens, aptarit idonea bello ? 

Quo magis his credas, puer hunc ego parvus Ofellum 
integris opibus novi non latius usum 
quam nunc accissis. Videas metato in agello 

115 cum pecore et gnatis fortem mercede colonum, 

1 Non ego/ narrantem, ' temere edi luce profesta 
quicquam praeter olus fumosae cum pede pernae. 
Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes, 
sive operum vacuo gratus conviva per imbrem 

120 vicinus, bene erat non piscibus urbe petitis, 

sed pulla atque haedo ; turn pensilis uva secundas 
et nux ornabat mensas cum duplice ficu. 
Post hoc ludus erat culpa potare magistra, 

43 



2, 2, I2 4 ] HORATI 

ac venerata Ceres, ita culmo surgeret alto, 
125 explicuit vino contractae seria frontis. 

Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus, 

quantum hinc imminuet ? Quanto aut ego parcius aut 
vos, 

o pueri, nituistis, ut hue novus incola venit ? 

Nam propriae telluris erum natura neque ilium 
130 nee me nee quemquam statuit : nos expulit ille, 

ilium aut nequities aut vafri inscitia inris, 

postremum expellet certe vivacior heres. 

Nunc ager Vmbreni sub nomine, nuper Ofelli 

dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum 
135 nunc mihi, nunc alii. Quocirca vivite fortes, 

fortiaque adversis opponite pectora rebus.' 



Darnasippus. Sic raro scribis, ut toto non quater anno 
membranam poscas, scriptorum quaeque retexens, 
iratus tibi, quod, vini somnique benignus, 
nil'dignum sermone canas. Quid fiet? At ipsis 

5 Saturnalibus hue fugisti. Sobrius ergo 

die aliquid dignum promissis ! Incipe ! Nil est. 
Culpantur frustra calami, immeritusque laborat 
iratis natus paries dis atque poetis. 
Atqui voltus erat multa et praeclara minantis, 

10 si vacuum tepido cepisset villula tecto. 

Quorsum pertinuit stipare Platona Menandro, 
Eupolin, Archilochum, comites educere tantos ? 
Invidiam placare paras virtue relicta ? 
Contemnere, miser ! Vitanda est improba Siren 

15 desidia, aut quicquid vita meliore parasti 

44 



SERMONES [2, 3, 44 

ponendum aequo animo. Hor. Di te, Damasippc, 

deaeque 
verum ob consilium donent — tonsore. Sed unde 
tarn bene me nosti ? Dam. Postquam omnis res mea 

Ianum 
ad medium fracta est, aliena negotia euro, 

20 excussus propriis. Olim nam quaerere amabam, 
quo vafer ille pedes lavisset Sisyphus aere, 
quid sculptum inf abre, quid f usum durius esset ; 
callidus huic signo ponebam milia centum; 
hortos egregiasque domos mercarier unus 

25 cum lucro noram ; unde frequentia Mercuriale 
imposuere mihi cognomen compita. Hor. Novi, 
et miror morbi purgatum te illius. Dam. Atqui 
emovit veterem mire novus, ut solet, in cor 
traiecto lateris miseri capitisve dolere, 

30 ut lethargicus hie cum fit pugil et medicum urget. 

Hor. Dum ne quid simile huic, esto ut libet. Dam. 

O bone, ne te 
frustrere ; insanis et tu stultique prope omnes, 
si quid Stertinius veri crepat, unde ego mira 
descripsi docilis praecepta haec, tempore quo me 

35 solatus iussit sapientem pascere barbam 
atque a Fabricio non tristem ponte reverti. 
Nam, male re gesta, cum vellem mittere operto 
me capite in flumen, dexter stetit et ' Cave faxis 
te quicquam indignum ! Pudor ' inquit ' te malus angit, 

40 insanos qui inter vereare insanus haberi. 

Primum nam inquiram quid sit furere : hoc si erit in te 
solo, nil verbi pereas quin fortiter addam. 
Quern mala stultitia et quemcumque inscitia veri 
caecum agit, insanum Chrysippi porticus et grex 

45 



2, 3, 45] HORATI 

45 autumat. Haec populos, haec magnos formula reges, 
excepto sapiente, tenet. Nunc accipe quare 
desipiant omnes aeque ac tu, qui tibi nomen 
insano posuere. Velut silvis, ubi passim 
palantis error certo de tramite pellit, 

50 ille sinistrorsum, hie dextrorsum abit, unus utrique 
error, sed variis illudit partibus : hoc te 
crede modo insanum, nihilo ut sapientior ille, 
qui te deridet, caudam trahat. Est genus unum 
stultitiae nihilum metuenda timentis, ut ignis, 

55 ut rupis fluviosque in campo obstare queratur; 
alterum et huic varum et nihilo sapientius ignis 
per medios fluviosque mentis : clamet arnica 
mater, honesta soror cum cognatis, pater, uxor, 

* Hie fossa est ingens, hie rupes maxima, serva! ' 
60 non magis audierit quam Fufius ebrius olim, 

cum Ilionam edormit, Catienis mille ducentis 

* Mater, te appello' clamantibus. Huic ego volgus 
errori similem cunctum insanire docebo. 

Insanit veteres statuas Damasippus emendo : 
65 integer est mentis Damasippi creditor ? Esto. 

1 Accipe quod numquam reddas mihi ' si tibi dicam, 

tune insanus eris si acceperis ? an magis excors 

reiecta praeda, quam praesens Mercurius fert ? 

Scribe decern a Nerio ; non est satis : adde Cicutae 
70 nodosi tabulas centum, mille adde catenas: 

effugiet tamen haec sceleratus vincula Proteus. 

Cum rapies in ius malis ridentem alienis, 

fiet aper, modo avis, modo saxum, et, cum volet, arbor. 

Si male rem gerere insani est, contra bene sani, 
75 putidius multo cerebrum est, mihi crede, Perelli 

dictantis quod tu numquam rescribere possis. 

46 



SERMONES [2, 3, 108 

Audire atque togam iubeo componere, quisquis 
ambitione mala aut argenti pallet amore, 
quisquis luxuria tristive superstitione 

80 aut alio mentis morbo calet ; hue propius me, 
dum doceo insanire omnis vos ordine, adite. 

Danda est ellebori multo pars maxima avaris; 
nescio an Anticyram ratio illis destinet omnem. 
Heredes Staberi summam incidere sepulchro, 

85 ni sic fecissent, gladiatorum dare centum 

damnati populo paria atque epulum arbitrio Arri, 
frumenti quantum metit Africa. ' Sive ego prave 
seu recte hoc volui, ne sis patruus mihi ; ' credo 
hoc Staberi prudentem animum vidisse. Quid ergo 

90 sensit, cum summam patrimoni insculpere saxo 
heredes voluit ? Quoad vixit, credidit ingens 
pauperiem vitium et cavit nihil acrius, ut, si 
forte minus locuples uno quadrante perisset, 
ipse videretur sibi nequior ; omnis enim res, 

95 virtus, fama, decus, divina humanaque pulchris 
divitiis parent ; quas qui construxerit, ille 
clarus erit, fortis, iustus. Sapiensne ? Etiam, et rex, 
et quicquid volet. Hoc, veluti virtute paratum, 
speravit magnae laudi fore. Quid simile isti 

100 Graecus Aristippus ? qui servos proicere aurum 
in media iussit Libya, quia tardius irent 
propter onus segnes. Vter est insanior horum ? 
Nil agit exemplum, litem quod lite resolvit. 
Si quis emat citharas, emptas comportet in unum, 

105 nee studio citharae nee musae deditus ulli, 
si scalpra et formas non sutor, nautica vela 
aversus mercaturis, delirus et amens 
undique dicatur merito. Qui discrepat istis 

47 



2, £ log] HORATI 

qui nummos aurumque recondit, nescius uti 

no compositis, metuensque velut contingere sacrum ? 
Si quis ad ingentem frumenti semper acervum 
porrectus vigilet cum longo f uste, neque illinc 
audeat esuriens dominus contingere granum, 
ac potius f oliis parcus vescatur amaris ; 

115 si positis intus Chii veterisque Falerni 

mille cadis — nihil est, tercentum milibus — acre 
potet acetum ; age, si et stramentis incubet, unde- 
octoginta annos natus, cui stragula vestis, 
blattarum ac tinearum epulae, putrescat in area : 

120 nimirum insanus paucis videatur, eo quod 

maxima pars hominum morbo iactatur eodem. 
Filius aut etiam haec libertus ut ebibat heres, 
dis inimice senex, custodis ? Ne tibi desit ? 
Quantulum enim summae curtabit quisque dierum, 

125 unguere si caules oleo meliore caputque 

coeperis impexa foedum porrigine ? Quare, 
si quidvis satis est, periuras, surripis, aufers 
undique ? Tun' sanus ? Populum si caedere saxis 
incipias servosve tuos quos aere pararis, 

130 insanum te omnes pueri clamentque puellae : 

cum laqueo uxorem interimis matremque veneno, 
incolumi capite es ? Quid enim ? Neque tu hoc facis 

Argis, 
nee ferro ut demens genetricem occidis Orestes. 
An tu reris eum occisa insanisse parente, 

135 ac non ante malis dementem actum Furiis quam 
in matris iugulo ferrum tepefecit acutum ? 
Quin, ex quo est habitus male tutae mentis Orestes, 
nil sane fecit quod tu reprehendere possis : 
non Pyladen ferro violare aususve sororem 

48 



SERMONES [2, 3, 168 

140 Electram, tantum maledicit utrique, vocando 

hanc Furiam, hunc aliud, iussit quod splendida bilis. 
Pauper Opimius argenti positi intus et auri, 
qui Veientanum festis potare diebus 
Campana solitus trulla vappamque profestis, 

145 quondam lethargo grandi est oppressus, ut heres 
iam circum loculos et clavis laetus ovansque 
curreret. Hunc medicus multum celer atque fidelis 
excitat hoc pacto : mensam poni iubet atque 
effundi saccos nummorum, accedere pluris 

150 ad numerandum ; hominem sic erigit. Addit et illud, 

* Ni tua custodis, avidus iam haec auferet heres.' 

* Men' vivo?' ' Vt vivas, igitur, vigila, hoc age/ 

1 Quid vis ? ' 
' Deficient inopem venae te, ni cibus atque 
ingens accedit stomacho fultura ruenti. 
155 Tu cessas ? Agedum, sume hoc ptisanarium oryzae.' 
1 Quanti emptae ? ' ' Parvo.' ' Quanti, ergo ? ' ■ Octus- 

sibus.' ' Eheu ! 
quid refert, morbo an furtis pereamque rapinis ? ' 
Quisnam igitur sanus ? Qui non stultus. Quid 
avarus ? 
Stultus et insanus. Quid, si quis non sit avarus, 
160 continuo sanus ? Minime. Cur, Stoice ? Dicam. 
Non est cardiacus (Craterum dixisse putato) 
hie aeger. Recte est igitur surgetque ? Negabit, 
quod latus aut renes morbo temptentur acuto. 
Non est periurus neque sordidus : immolet aequis 
165 hie porcum Laribus ; verum* ambitiosus et audax : 
naviget Anticyram. Quid enim differt, barathrone 
dones quicquid habes, an numquam utare paratis ? 
Servius Oppidius Canusi duo praedia, dives 

HOR. SAT. TEXT — 4 40 



2, 3, 1 69] HORATI 

antiquo censu, gnatis divisse duobus 

170 fertur, et hoc moriens pueris dixisse vocatis 
ad lectum : 'Postquam te talos, Aule, nucesque 
ferre sinu laxo, donare et ludere vidi, 
te, Tiberi, numerare, cavis abscondere tristem, 
extiraui ne vos ageret vesania discors, 

175 tu Nomentanam, tu ne sequerere Cicutam. 
Quare per divos oratus uterque Penatis, 
tu cave ne minuas, tu ne maius facias id 
quod satis esse putat pater et natura coercet. 
Praeterea ne vos titillet gloria, iure 

180 iurando obstringam ambo : uter aedilis f ueritve 
vestrum praetor, is intestabilis et sacer esto. 
In cicere atque faba bona tu perdasque lupinis, 
latus ut in Circo spatiere et aeneus ut stes, 
nudus agris, nudus nummis, insane, paternis ? 

185 Scilicet ut plausus, quos fert Agrippa, feras tu, 
astuta ingenuum volpes imitata leonem ! ' 

'Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur?' 
1 Rex sum/ ' Nil ultra quaero plebeius.' ' Et aequam 
rem imperito ; ac si cui videor non iustus, inulto 

190 dicere quod sentit permitto.' * Maxime regum, 
di tibi dent capta classem reducere Troia ! 
Ergo consulere et mox respondere licebit? ' 
' Consule.' ' Cur Aiax, heros ab Achille secundus, 
putescit, totiens servatis clarus Achivis ? 

195 Gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato, 
per quern tot iuvenes patrio caruere sepulchro ? ' 
1 Mille ovium insanus'morti dedit, inclutum Vlixen 
et Menelaum una mecum se occidere damans. ' 
1 Tu, cum pro vitula statuis dulcem Aulide gnatam 

200 ante aras, spargisque mola caput, improbe, salsa, 

5° 



SERMONES [2, 3, 230 

rectum animi servas ? ' * Quorsum ? ' ' Insanus quid 

enim Aiax 
fecit, cum stravit ferro pecus ? Abstinuit vim 
uxore et gnato ; mala multa precatus Atridis, 
non ille aut Teucrum aut ipsum violavit Vlixen. , 

205 ' Verum ego, ut haerentis adverso litore navis 
eriperem, prudens placavi sanguine divos.' 
' Nempe tuo, furiose.' i Meo, sed non furiosus.' 
Qui species alias veris scelerisque tumultu 
permixtas capiet, commotus habebitur, atque 

210 stultitiane erret nihilum distabit an ira. 
Aiax immeritos cum occidit desipit agnos : 
cum prudens scelus ob titulos admittis inanis, 
stas animo, et purum est vitio tibi, cum tumidum est, 

cor? 
Si quis lectica nitidam gestare amet agnam, 

215 huic vestem, ut gnatae, paret, ancillas paret, aurum, 
Rufam aut Pusillam appellet, fortique marito 
destinet uxorem, interdicto huic omne adimat ius 
praetor, et ad sanos abeat tutela propinquos. 
Quid ? si quis gnatam pro muta devovet agna, 

220 integer est animi ? Ne dixeris. Ergo ubi prava 
stultitia, hie summa est insania ; qui sceleratus, 
et furiosus erit ; quern cepit vitrea fama, 
hunc circumtonuit gaudens Bellona cruentis. 

Nunc age, luxuriam et Nomentanum arripe mecum ; 

225 vincet enim stultos ratio insanire nepotes. 
Hie simul accepit patrimoni mille talenta, 
edicit, piscator uti, pomarius, auceps, 
unguentarius, ac Tusci turba impia vici, 
cum scurris fartor, cum Velabro omne macellum, 

230 mane domum veniant. Quid turn ? Venere frequentes. 

Si 



2, 3, 231] HORATI 

Verba facit leno : ' Quicquid mihi, quicquid et horum 
cuique domi est, id crede tuum, et vel nunc pete vel 

eras.' 
Accipe quid contra iuvenis respondent aequus: 
' In nive Lucana dormis ocreatus, ut aprum 

235 cenem ego ; tu piscis hiberno ex aequore verris ; 
segnis ego, indignus qui tantum possideam : aufer ! 
sume tibi deciens ; tibi tantundem ; tibi triplex, 
unde uxor media currit de nocte vocata.' 
Filius Aesopi detractam ex aure Metellae, 

240 scilicet ut deciens solidum absorberet, aceto 
diluit insignem bacam : qui sanior ac si 
illud idem in rapidum flumen iaceretve cloacam ? 
Quinti progenies Arri, par nobile fratrum, 
nequitia et nugis pravorum et am ore gemellum, 

245 luscinias soliti impenso prandere coemptas, 

quorsum abeant ? Sanin' creta, an carbone notandi ? 

Aedificare casas, plostello adiungere mures, 
ludere par impar, equitare in arundine longa, 
si quern delectet barbatum, amentia verset. 

250 Si puerilius his ratio esse evincet amare, 

nee quicquam differre utrumne in pulvere, trimus 
quale prius, ludas opus, an meretricis amore 
sollicitus plores, quaero, faciasne quod olim 
mutatus Polemon, ponas insignia morbi, 

255 fasciolas, cubital, focalia, potus ut ille 
dicitur ex collo furtim carpsisse coronas, 
postquam est impransi correptus voce magistri ? 
Porrigis irato puero cum poma, recusat : 
' Sume, catelle ! ' negat ; si non des, optet : amator 

260 exclusus qui distat, agit ubi secum eat an non, 
quo rediturus erat non arcessitus, et haeret 

52 



SERMONES [2, 3, 292 

invisis foribus ? ' Nee nunc, cum me vocat ultro, 

accedam, an potius mediter finire dolores ? 

Exclusit ; revocat : redeam ? Non, si obsecret.' Ecce 

265 servus, non paulo sapientior : ' O ere, quae res 

nee modum habet neque consilium, ratione modoque 
tractari non volt. In amore haec sunt mala, bellum, 
pax rursum : haec si quis tempestatis prope ritu 
mobilia et caeca fluitantia sorte laboret 

270 reddere certa sibi, nihilo plus explicet ac si 
insanire paret certa ratione modoque/ 
Quid ? cum, Picenis excerpens semina pomis, 
gaudes si cameram percusti forte, penes te es ? 
Quid ? cum balba feris annoso verba palato, 

275 aedificante casas qui sanior? Adde cruorem 

stultitiae, atque ignem gladio scrutare. Modo, inquam, 
Hellade percussa Marius cum praecipitat se, 
cerritus fuit ? An commotae crimine mentis 
absolves hominem, et sceleris damnabis eundem, 

280 ex more imponens cognata vocabula rebus ? 
Libertinus erat, qui circum compita siccus 
lautis mane senex manibus currebat et ' Vnum ' 
(' quid tarn magnum ? ' addens), * unum me surpite 

morti, 
dis etenim facile est ! ' orabat ; sanus utrisque 

285 auribus atque oculis ; mentem, nisi litigiosus, 

exciperet dominus cum venderet. Hoc quoque volgus 
Chrysippus ponit fecunda in gente Meneni. 
1 Iuppiter, ingentis qui das adimisque dolores/ 
mater ait pueri mensis iam quinque cubantis, 

290 ' f rigida si puerum quartana reliquerit, illo 
mane die, quo tu indicis ieiunia, nudus 
in Tiberi stabit.' Casus medicusve levarit 

53 



2, 3. 293] HORATI 

aegrum ex praecipiti : mater delira necabit 

in gelida fixum ripa febrimque reducet, 
295 quone malo mentem concussa ? Timore deorum.' 
Haec mihi Stertinius, sapientum octavus, amico 

arma dedit, posthac ne compellarer inultus. 

Dixerit insanum qui me, totidem audiet, atque 

respicere ignoto discet pendentia tergo. 
300 Hor. Stoice, post damnum sic vendas omnia pluris, 

qua me stultitia, quoniam non est genus unum, 

insanire piitas ? Ego nam videor mihi sanus. 

Dam. Quid ? caput abscissum manibus cum portat 
Agaue 

gnati infelicis, sibi turn f uriosa videtur ? 
305 Hor. Stultum me fateor (liceat concedere veris), 

atque etiam insanum ; tantum hoc edissere, quo me 

aegrotare putes animi vitio ? Dam. Accipe : primum 

aedificas, hoc est, longos imitaris, ab imo 

ad summum totus moduli bipedalis ; et idem 
310 corpore maiorem rides Turbonis in armis 

spiritum et incessum : qui ridiculus minus illo ? 

An quodcumque facit Maecenas, te quoque verum 
est, 

tantum dissimilem, ettanto certare minorem? 

Absentis ranae pullis vituli pede pressis, 
315 unus ubi effugit, matri denarrat, ut ingens 

belua cognatos eliserit. Ilia rogare : 

' Quantane, num tantum/ sufflans se, ' magna f uisset ? ' 

' Maior dimidio.' ' Num tantum ? ' Cum magis atque 

se magis inflaret, ' Non, si te ruperis,' inquit, 
320 ' par ens.' Haec a te non multum abludit imago. 

Adde poemata nunc, hoc est, oleum adde camino ; 

quae si quis sanus fecit, sanus facis et tu. 

54 



SERMONES [2, 4, 22 

Non dico horrendam rabiem — Hor. lam desine ! 

Dam. Cultum 
maiorem censu — Hor. Teneas, Damasippe, tuis te. 
325 Dam. Mille puellarum, puerorum mille furores — 
Hor. O maior tandem parcas, insane, minor! ! 



Hor. Vnde et quo Catius ? Cat. Non est mihi tempus 

aventi 
ponere signa novis praeceptis, qualia vincant 
Pythagoran Anytique reum doctumque Platona. 
Hor. Peccatum fateor, cum te sic tempore laevo 

5 interpellarim ; sed des veniam bonus, oro. 

Quod si interciderit tibi nunc aliquid, repetes mox, 
sive est naturae hoc sive artis, minis utroque. 
Cat. Quin id erat curae, quo pacto cuncta tenerem, 
utpote res tenuis, tenui sermone peractas. 

10 Hor. Ede hominis nomen, simul et Romanus an 
hospes. 
Cat. Ipsa memor praecepta canam, celabitur auctor. 

Longa quibus facies ovis erit, ilia memento, 
ut suci melioris et ut magis alba rotundis, 
ponere ; namque marem cohibent callosa vitellum. 

15 Cole suburbano qui siccis crevit in agris 
dulcior ; irriguo nihil est elutius horto. 
Si vespertinus subito te oppresserit hospes, 
ne gallina malum responset dura palato, 
doctus eris vivam mixto mersare Falerno; 

20 hoc teneram faciet. Pratensibus optima fungis 
natura est; aliis male creditur. Ille salubris 
aestates peraget, qui nigris prandia moris 

55 



2, 4 , 23] HORATI 

finiet, ante gravem quae legerit arbore solem. 
Aufidius forti miscebat mella Falerno, 

25 mendose, quoniam vacuis committere venis 
nil nisi lene decet ; leni praecordia mulso 
prolueris melius. Si dura morabitur alvus, 
mitulus et viles pellent obstantia conchae 
et lapathi brevis herba, sed albo non sine Coo. 

30 Lubrica nascentes implent conchylia lunae ; 

sed non omne mare est generosae fertile testae ; 
murice Baiano melior Lucrina peloris, 
ostrea Circeiis, Miseno oriuntur echini, 
pectinibus patulis iactat se molle Tarentum. 

35 Nee sibi cenarum quivis temere arroget artem, 

non prius exacta tenui ratione saporum ; 
nee satis est cara piscis averrere mensa 
ignarum quibus est ius aptius et quibus assis 
languidus in cubitum iam se conviva reponet. 

40 Vmber et iligna nutritus glande rotundas 
curvat aper lances carnem vitantis inertem ; 
nam Laurens malus est, ulvis et arundine pinguis. 
Vinea submittit capreas non semper edulis. 
Fecundae leporis sapiens sectabitur armos. 

45 Piscibus atque avibus quae natura et foret aetas, 
ante meum nulli patuit quaesita palatum. 
Sunt quorum ingenium nova tantum crustula promit. 
Nequaquam satis in re una consumere curam, 
ut si quis solum hoc, mala ne sint vina, laboret, 

50 quali perfundat piscis securus olivo. 
Massica si caelo supponas vina sereno, 
nocturna, si quid crassi est, tenuabitur aura, 
et decedet odor nervis inimicus ; at ilia 
integrum perdunt lino vitiata saporem. 

56 



SERMONES [2, 4, 86 

55 Surrentina vafer qui miscet faece Falerna 
vina, columbino limum bene colligit ovo, 
quatenus ima petit volvens aliena vitellus. 
Tostis marcentem squillis recreabis et Afra 
potorem cochlea : nam lactuca innatat acri 

6o post vinum stomacho ; perna magis ac magis hillis 
flagitat immorsus refici; quin omnia malit, 
quaecumque immundis fervent allata popinis. 
Est operae pretium duplicis pernoscere iuris 
naturam. Simplex e dulci constat olivo, 

65 quod pingui miscere mero muriaque decebit, 
non alia quam qua Byzantia putuit orca. 
Hoc ubi confusum sectis inferbuit herbis 
Corycioque croco sparsum stetit, insuper addes 
pressa Venafranae quod baca remisit olivae. 

70 Picenis cedunt pomis Tiburtia suco ; 

nam facie praestant. Venucula convenit ollis ; 
rectius Albanam fumo duraveris uvam. 
Hanc ego cum malis, ego faecem primus et allec, 
primus et invenior piper album cum sale nigro 

75 incretum puris circumposuisse catillis. 

Immane est ditium dare milia terna macello 
angustoque vagos piscis urgere catino. 
Magna movet stomacho f astidia, seu puer unctis 
tractavit calicem manibus, dum furta ligurrit, 

80 sive gravis veteri craterae limus adhaesit. 

Vilibus in scopis, in mappis, in scobe quantus 
consistit sumptus ? Neglectis, flagitium ingens. 
Ten' lapides varios lutulenta radere palma 
et Tyrias dare circum inluta toralia vestis, 

85 oblitum, quanto curam sumptumque minorem 
haec habeant, tanto reprehendi iustius illis 

57 



2. 4> 37] HORATI 

quae nisi divitibus nequeant contingere mensis ? 

Hor. Docte Cati, per amicitiam divosque rogatus, 
ducere me auditum, perges quocumque, memento. 

90 Nam quamvis memori referas mihi pectore cuncta, 
non tamen interpres tantundem iuveris. Adde 
voltum habitumque hominis, quern tu vidisse beatus 
non magni pendis, quia contigit ; at mihi cura 
non mediocris inest, fontis ut adire remotos 

95 atque haurire queam vitae praecepta beatae. 



Vlixes. Hoc quoque, Tiresia, praeter narrata petenti 
responde, quibus amissas reparare queam res 
artibus atque modis. Quid rides ? Tiresias. Iamne doloso 
non satis est Ithacam revehi patriosque penatis 

5 aspicere ? Vlix. O nulli quicquam mentite, vides ut 
nudus inopsque domum redeam, te vate ; neque illic 
aut apotheca procis intacta est aut pecus ; atqui 
et genus et virtus, nisi cum re, vilior alga est. 

Tir. Quando pauperiem, missis ambagibus, horres, 

10 accipe qua ratione queas ditescere. Turdus 
sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc 
res ubi magna nitet domino sene ; dulcia poma 
et quoscumque feret cultus tibi fundus honores, 
ante larem gustet venerabilior lare dives ; 

15 qui quamvis periurus erit, sine gente, cruentus 
sanguine fraterno, fugitivus, ne tamen illi 
tu comes exterior, si postulet, ire recuses. 
Vlix. Vtne tegam spurco Damae latus ? Haud ita 

Troiae 
me gessi, certans semper melioribus. Tir. Ergo 

58 



SERMONES [2, 5, 51 

20 pauper eris. Vlix. Fortem hoc animum tolerare iubebo ; 
et quondam maiora tuli. Tu protinus, unde 
divitias aerisque ruam die, augur, acervos. 
Tir. Dixi equidem et dico : captes astutus ubique 
testamenta senum, neu, si vafer unus et alter 

25 insidiatorem praeroso fugerit hamo, 

aut spem deponas aut artem illusus omittas. 
Magna minorve foro si res certabitur olim, 
vivet uter locuples sine gnatis, improbus, ultro 
qui meliorem audax vocet in ius, illius esto 

30 defensor ; f ama civem causaque priorem 

sperne, domi si gnatus erit fecundave coniunx. 

' Quinte/ puta, aut ' Publi ' (gaudent praenomine molles 

auriculae) * tibi me virtus tua fecit amicum; 

ius anceps novi, causas defendere possum ; 

35 eripiet quivis oculos citius mihi, quam te 

contemptum cassa nuce pauperet ; haec mea cura est, 
ne quid tu perdas, neu sis iocus.' Ire domum atque 
pelliculam curare iube ; fi cognitor ipse. 
Persta atque obdura, seu * rubra Canicula findet 

40 infantis statuas,' seu pingui tentus omaso 
Furius 'hibernas cana nive conspuet Alpis.' 
' Nonne vides,' aliquis cubito stantem prope tangens 
inquit, ' ut patiens ! ut amicis aptus ! ut acer ! ' 
plures adnabunt thynni et cetaria crescent. 

45 Si cui praeterea validus male filius in re 

praeclara sublatus aletur, ne manifestum 
caelibis obsequium nudet te, leniter in spem 
adrepe officiosus, ut et scribare secundus 
heres, et, si quis casus puerum egerit Oreo, 

50 in vacuum venias : perraro haec alea fallit. 

Qui testamentum tradet tibi cumque legendum, 

59 



2, 5, 5 2 ] HORATI 

abnuere et tabulas a te removere memento, 
sic tamen, ut limis rapias, quid prima secundo 
cera velit versu ; solus multisne coheres, 

55 veloci percurre oculo. Plerumque recoctus 
scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem, 
captatorque dabit risus Nasica Corano. 
Vlix. Num f uris ? an prudens ludis me obscura 

canendo ? 
Tir. O Laertiade, quicquid dicam aut erit aut non : 

6o divinare etenim magnus mihi donat Apollo. 

Vlix. Quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede. 
Tir. Tempore quo iuvenis Parthis horrendus, ab alto 
demissum genus Aenea, tellure marique 
magnus erit, f orti nubet procera Corano 

65 filia Nasicae, metuentis reddere soldum. 

Turn gener hoc faciet : tabulas socero dabit atque 
ut legat orabit; multum Nasica negatas 
accipiet tandem et tacitus leget, invenietque 
nil sibi legatum praeter plorare suisque. 

70 Illud ad haec iubeo : mulier si forte dolosa 

libertusve senem delirum temperet, illis 
accedas socius ; laudes, lauderis ut absens ; 
adiuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum 
expugnare caput. Scribet mala carmina vecors : 

75 laudato. Scortator erit : caveteroget; ultro 
Penelopam facilis potiori trade. Vlix. Putasne 
perduci poterit tarn frugi tamque pudica, 
quam nequiere proci recto depellere cursu ? 
Tir. Venit enim magnum donandi parca iuventus 

80 nee tantum Veneris, quantum studiosa culinae. 
Sic tibi Penelope frugi est, quae si semel uno 
de sene gustarit tecum partita lucellum, 

60 



SERMONES [2, 5, no 

ut canis a corio numquam absterrebitur uncto. 

Me sene quod dicam factum est : anus improba 
Thebis 

85 ex testamento sic est elata : cadaver 

unctum oleo largo nudis umeris tulit heres, 
scilicet elabi si posset mortua ; credo, 
quod nimium institerat viventi. Cautus adito, 
neu desis operae, neve immoderatus abundes. 

90 Difficilem et morosum offendet garrulus; ultra 
non etiam sileas ; Davus sis comicus, atque 
stes capite obstipo, multum similis metuenti. 
Obsequio grassare ; mone, si increbuit aura, 
cautus uti velet carum caput ; extrahe turba 

95 oppositis umeris ; aurem substringe loquaci. 
Importunus amat laudari ; donee * Ohe iam ! ' 
ad caelum manibus sublatis dixerit, urge, 
crescentem tumidis infla sermonibus utrem. 
Cum te servitio longo curaque levarit, 

100 et certum vigilans, ' Quartae sit partis Vlixes ' 
audieris ' heres ' : ' Ergo nunc Dam a sodalis 
nusquam est ? Vnde mihi tam f ortem tamque fidelem ? ' 
sparge subinde, et, si paulum potes, illacrimare : est 
gaudia prodentem voltum celare. Sepulchrum 

105 permissum arbitrio sine sordibus exstrue ; f unus 
egregie factum laudet vicinia. Si quis 
forte coheredum senior male tussiet, huic tu 
die, ex parte tua seu fundi sive domus sit 
emptor, gaudentem nummo te addicere. — Sed me 

no imperiosa trahit Proserpina : vive valeque ! 



61 



2, 6, i] HORATI 



Hoc erat in votis : modus agri non ita magnus, 
hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons 
et paulum silvae super his foret. Auctius atque 
di melius fecere. Bene est. Nil amplius oro, 

5 Maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis. 
Si neque maiorem feci ratione mala rem, 
nee sum facturus vitio culpave minorem ; 
si veneror stultus nihil horum : ' O si angulus ille 
proximus accedat, qui nunc denormat agellum ! 

io O si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi, 
thesauro invento qui mercennarius agrum 
ilium ipsum mercatus aravit, dives amico 
Hercule ! ' si quod adest gratum iuvat, hac prece te oro : 
pingue pecus domino facias et cetera praeter 

15 ingenium, utque soles, custos mihi maximus adsis ! 

Ergo ubi me in montis et in arcem ex urbe removi, 
quid prius illustrem saturis Musaque pedestri ? 
Nee mala me ambitio perdit nee plumbeus Auster 
autumnusque gravis, Libitinae quaestus acerbae. 

20 Matutine pater, seu lane libentius audis, 

unde homines operum primos vitaeque labores 
instituunt (sic dis placitum), tu carminis esto 
principium. Romae sponsorem me rapis. ' Heia, 
ne prior officio quisquam respondeat, urge ! ' 

25 Sive Aquilo radit terras seu bruma nivalem 
interiore diem gyro trahit, ire necesse est. 
Postmodo quod mi obsit clare certumque locuto, 
luctandum in turba et facienda iniuria tardis. 
■ Quid tibi vis, insane, et quam rem agis ? ' improbus 
urget 

62 



SERMON ES [2, 6, 60 

30 iratis precibus ; ' tu pulses omne quod obstat, 
ad Maecenatem memori si mente recurras.' 
Hoc iuvat et melli est, non mentiar. At simul atras 
ventum est Esquilias, aliena negotia centum 
per caput et circa saliunt latus. ' Ante secundam 

35 Roscius orabat sibi adesses ad Puteal eras.' 
* De re communi scribae magna atque nova te 
orabant hodie meminisses, Quinte, reverti.' 
1 Imprimat his cura Maecenas signa tabellis.' 
Dixeris, ' Experiar : ' ' Si vis, potes,' addit et instat. 

40 Septimus octavo proprior iam fugerit annus, 

ex quo Maecenas me coepit habere suorum 
in numero, dumtaxat ad hoc, quern tollere reda 
vellet iter faciens, et cui concredere nugas 
hoc genus : ' Hora quota est ? ' — ' Thraex est Gallina 
Syro par ? ' — 

45 ' Matutina parum cautos iam frigora mordent ; ' — 
et quae rimosa bene deponuntur in aure. 
Per totum hoc tempus subiectior in diem et horam 
invidiae noster. Ludos spectaverat una, 
luserat in Campo : ' Fortunae filius ! ' omnes. 

50 Frigidus a Rostris manat per compita rumor : 

quicumque obvius est, me consulit : ' O bone (nam te 
scire, deos quoniam propius contingis, oportet), 
numquid de Dacis audisti V 'Nil equidem.' ' Vt tu 
semper eris derisor ! ' 'At omnes di exagitent me, 

55 si quicquam.' 'Quid, militibus promissa Triquetra 
praedia Caesar, an est Itala tellure daturus ?' 
Iurantem me scire nihil mirantur, ut unum 
scilicet egregii mortalem altique silenti. 

Perditur haec inter misero lux non sine votis : 

60 O rus, quando ego te aspiciam ? quandoque licebit 

63 



2, 6, 61] HORATI 

nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis 
ducere sollicitae iucunda oblivia vitae ? 
O quando faba Pythagorae cognata simulque 
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo ? 

65 O noctes cenaeque deum ! quibus ipse meique 
ante larem proprium vescor vernasque procacis 
pasco libatis dapibus. Prout cuique libido est, 
siccat inaequalis calices conviva, solutus 
legibus insanis, seu quis capit acria fortis 

70 pocula, seu modicis uvescit laetius. Ergo 
sermo oritur, non de villis domibusve alienis, 
nee male necne Lepos saltet ; sed quod magis ad nos 
pertinet et nescire malum est agitamus : utrumne 
divitiis homines an sint virtute beati ; 

75 quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos ; 
et quae sit natura boni, summumque quid eius. 

Cervius haec inter vicinus garrit anilis 
ex re fabellas. Si quis nam laudat Arelli 
sollicitas ignarus opes, sic incipit : ' Olim 

80 rusticus urbanum murem mus paupere fertur 
accepisse cavo, veterem vetus hospes amicum, 
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum 
solveret hospitiis animum. Quid multa ? neque ille 
sepositi ciceris nee longae invidit avenae, 

85 aridum et ore ferens acinum semesaque lardi 
frusta dedit, cupiens varia fastidia cena 
vincere tangentis male singula dente superbo ; 
cum pater ipse domus palea porrectus in horna 
esset ador loliumque, dapis meliora relinquens. 

90 Tandem urbanus ad hunc : ' Quid te iuvat/ inquit, 
' amice, 
praerupti nemoris patientem vivere dorso ? 

64 



SERMONES [2, 7, 2 

Vis tu homines urbemque feris praeponere silvis ? 
Carpe viam, mihi crede, comes, terrestria quando 
mortalis animas vivunt sortita, neque ulla est 

95 aut magno aut parvo leti f uga : quo, bone, circa, 
dum licet, in rebus iucundis vive beatus, 
vive memor quam sis aevi brevis.' Haec ubi dicta 
agrestem pepulere, domo levis exsilit ; inde 
ambo propositum peragunt iter, urbis aventes 

100 moenia nocturni subrepere. Iamque tenebat 
nox medium caeli spatium, cum ponit uterque 
in locuplete domo vestigia, rubro ubi cocco 
tincta super lectos canderet vestis eburnos, 
multaque de magna superessent fercula cena, 

105 quae procul extructis inerant hesterna canistris. 
Ergo, ubi purpurea porrectum in veste locavit 
agrestem, veluti succinctus cursitat hospes 
continuatque dapes, nee non verniliter ipsis 
fungitur officiis, praelambens omne quod affert. 

no Ille Cubans gaudet mutata sorte bonisque 

rebus agit laetum convivam, cum subito ingens 
valvarum strepitus lectis excussit utrumque. 
Currere per totum pavidi conclave, magisque 
exanimes trepidare, simul domus alta Molossis 

115 personuit canibus. Turn rusticus ' Haud mihi vita 
est opus hac,' ait, 'et valeas; me silva cavusque 
tutus ab insidiis tenui solabitur ervo.' 



Davns. Iamdudum ausculto, et cupiens tibi dicere servus 
pauca, reformido. Horat. Davusne ? D. Ita, Davus, 
amicum 

HOR. SAT. TEXT — 5 65 



2, h 3] HORATI 

mancipium domino et frugi, quod sit satis, hpc est, 
ut vitale putes. H. Age, libertate Decembri, 

5 quando ita maiores voluerunt, utere ; narra. 

D. Pars hominum vitiis gaudet constanter et urget 
propositum ; pars multa natat, modo recta capessens, 
interdum pravis obnoxia. Saepe notatus 
cum tribus anellis, modo laeva Priscus inani, 

io vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas, 
aedibus ex magnis subito se conderet, unde 
mundior exiret vix libertinus honeste ; 
iam moechus Romae, iam mallet doctus Athenis 
vivere, Vertumnis quotquot sunt natus iniquis. 

15 Scurra Volanerius, postquam illi iusta cheragra 
contudit articulos, qui pro se tolleret atque 
mitteret in phimum talos, mercede diurna 
conductum pavit ; quanto constantior isdem 
in vitiis, tanto levius miser ac prior illo, 

20 qui iam contento, iam laxo fune laborat. 

H. Non dices hodie quorsum haec tarn putida tendant, 
furcifer? D. Ad te, inquam. H. Quo pacto, pessime? 

D. Laudas 
fortunam et mores antiquae plebis, et idem, 
si quis ad ilia deus subito te agat, usque recuses, 

25 aut quia non sentis, quod clamas, rectius esse, 
aut quia non firmus rectum defendis, et haeres 
nequiquam caeno cupiens evellere plantam. 
Romae rus optas ; absentem rusticus urbem 
tollis ad astra levis. Si nusquam es forte vocatus 

30 ad cenam, laudas securum olus, ac, velut usquam 
vinctus eas, ita te felicem dicis amasque 
quod nusquam tibi sit potandum. Iusserit ad se 
Maecenas serum sub lumina prima venire 

66 



SERMOXES [2, 7, 65 

convivam : ' Nemon' oleum fert ocius ? Ecquis 

35 audit ? ' cum magno blateras clamore f ugisque. 
Mulvius et scurrae, tibi non referenda precati, 
discedunt. * Etenim fateor me/ dixerit ille, 
1 duci ventre levem, nasum nidore supinor, 
imbecillus, iners, si quid vis, adde, popino. 

40 Tu, cum sis quod ego et fortassis nequior, ultro 
insectere velut melior, verbisque decoris 
obvolvas vitium ? ' Quid, si me stultior ipso 
quingentis empto drachmis deprenderis ? Aufer 
me voltu terrere; manum stomachumque teneto, 

45 dum quae Crispini docuit me ianitor edo. 

Te coniunx aliena capit, meretricula Davum. 
Peccat uter nostrum cruce dignius ? Acris ubi me 
natura intendit, sub clara nuda lucerna 
quaecumque excepit turgentis verbera caudae, 

50 clunibus aut agitavit equum lasciva supinum, 
dimittet neque famosum neque sollicitum ne 
ditior aut formae melioris meiat eodem. 
Tu cum proiectis insignibus, anulo equestri 
Romanoque habitu, prodis ex iudice Dama 

55 turpis, odoratum caput obscurante lacerna, 

non es quod simulas ? Metuens induceris, atque 
altercante libidinibus tremis ossa pavore. 
Quid refert, uri virgis ferroque necari 
auctoratus eas, an turpi clausus in area, 

60 quo te demisit peccati conscia erilis, 

contractum genibus tangas caput ? Estne marito 
matronae peccantis in ambo iusta potestas ? 
In corruptorem vel iustior. Ilia tamen se 
non habitu mutatve loco peccatve superne, 

65 cum te formidet mulier neque credat amanti. 

67 



2, ;, 66] IIORATI 

Ibis sub furcam prudens, dominoque furenti 
committes rem omnem et vitam et cum corpore famam. 
Evasti : credo metues doctusque cavebis : 
quaeres quando iterum paveas, iterumque perire 

70 possis, o totiens servus ! Quae belua ruptis, 
cum semel effugit, reddit se prava catenis ? 
1 Non sum moechus,' ais. Neque ego, hercule, fur, ubi 

vasa 
praetereo sapiens argentea. Tolle periclum, 
iam vaga prosiliet frenis natura remotis 

75 Tune mihi dominus, rerum imperiis hominumque 
tot tantisque minor, quem ter vindicta quaterque 
imposita haud umquam misera formidine privet ? 
Adde super, dictis quod non levius valeat : nam, 
sive vicarius est qui servo paret, uti mos 

80 vester ait, seu conservus, tibi quid sum ego ? Nempe 
tu, mihi qui imperitas, alii servis miser, atque 
duceris, ut nervis alienis mobile lignum. 

Quisnam igitur liber? Sapiens, sibi qui imperiosus, 
quem neque pauperies, neque mors, neque vincula ter- 
rent, 

85 responsare cupidinibus, contemnere honores 
fortis, et in se ipso totus, teres atque rotundus, 
externi ne quid valeat per leve morari, 
in quem manca ruit semper fortuna. Potesne 
ex his ut proprium quid noscere? Quinque talenta 

90 poscit te mulier, vexat foribusque repulsum 
perfundit gelida, rursus vocat : eripe turpi 
colla iugo. 'Liber, liber sum/ die age! Non quis; 
urget enim dominus mentem non lenis, et acris 
subiectat lasso stimulos, versatque negantum. 

95 Vel cum Pausiaca torpes, insane, tabella, 

68 



SERMONES [2, 8, 4 

qui peccas minus atque ego, cum Fulvi Rutubaeque 
aut Pacideiani contento poplite miror 
proelia rubrica picta aut carbone, velut si 
re vera pugnent, feriant, vitentque moventes 

ioo arma viri ? Nequam et cessator Davus ; at ipse 
subtilis veterum iudex et callidus audis. 
Nil ego, si ducor libo fumante : tibi ingens 
virtus atque animus cenis responsat opimis ? 
Obsequium ventris mihi perniciosius est cur ? 

105 Tergo plector enim. Qui tu impunitior ilia, 
quae parvo sumi nequeunt, obsonia captas ? 
Nempe inamarescunt epulae sine fine petitae, 
illusique pedes vitiosum ferre recusant 
corpus. An hie peccat, sub noctem qui puer uvam 

up furtiva mutat strigili ; qui praedia vendit, 

nil servile, gulae parens, habet? Adde, quod idem 
non horam tecum esse potes, non otia recte 
ponere, teque ipsum vitas, f ugitivus et erro, 
iam vino quaerens, iam somno fallere curam : 

115 frustra : nam comes atra premit sequiturque fugacem. 
H. Vnde mihi lapidem ? D. Quorsum est opus ? 

H. Vnde sagittas ? 
D. Aut insanit homo, aut versus facit. H. Ocius hinc te 
ni rapis, accedes opera agro nona Sabino ! 

8 

Horatius. Vt Nasidieni iuvit te cena beati ? 

Nam mihi quaerenti convivam dictus heri illic 

de medio potare die. Fundaniits. Sic, ut mihi num- 

quam 
in vita fuerit melius. Hor. Da, si grave non est, 

69 



2, S, 5] 1I0RAT1 

5 quae prima iratum ventrem placaverit esca. 
Fund. In primis Lucanus aper leni fuit Austro 
captus, ut aiebat cenae pater ; acria circum 
rapula, lactucae, radices, qualia lassum 
pervellunt stomachum, siser, allec, faecula Coa. 

10 His ubi sublatis puer alte cinctus acernam 
gausape purpureo mensam pertersit et alter 
sublegit quodcuraque iaceret inutile quodque 
posset cenantis offendere, ut Attica virgo 
cum sacris Cereris procedit fuscus Hydaspes 

15 Caecuba vina ferens, Alcon Chium maris expers. 
Hie erus : ' Albanum, Maecenas, sive Falernum 
te magis appositis delectat, habemus utrumque.' 
Hor. Divitias miseras ! Sed quis cenantibus una, 
Fundani, pulchre fuerit tibi, nosse laboro. 

20 Fund. Summus ego, et prope me Viscus Thurinus, et 
infra, 
si memini, Varius ; cum Servilio Balatrone 
Vibidius, quas Maecenas adduxerat umbras ; 
Nomentanus erat super ipsum, Porcius infra, 
ridiculus totas simul absorbere placentas ; 

25 Nomentanus ad hoc, qui, si quid forte lateret, 
indice monstraret digito : nam cetera turba, 
nos, inquam, cenamus avis, conchylia, piscis, 
longe dissimilem noto celantia sucum, 
ut vel continuo patuit, cum passeris atque 

30 ingustata mihi porrexerat ilia rhombi. 

Post hoc me docuit melimela rubere minorem 
ad lunam delecta. Quid hoc intersit, ab ipso 
audieris melius. Turn Vibidius Balatroni, 
1 Nos nisi damnose bibimus, moriemur inulti ; ' 

35 et calices poscit maiores. Vertere pallor 

70 



SERMONES [2, 8, 67 

turn parochi faciem, nil sic metuentis ut acris 
potores, vel quod male dicunt liberius vel 
fervida quod subtile exsurdant vina palatum. 
Invertunt Allifanis vinaria tota 

40 Vibidius Balatroque, secutis omnibus ; imi 
convivae lecti nihilum nocuere lagenis. 

Affertur squillas inter murena natantis 
in patina porrecta. Sub hoc erus ' Haec gravida/ inquit, 
* capta est, deterior post partum carne futura. 

45 His mixtum ius est : oleo quod prima Venafri 
pressit cella ; garo de sucis piscis Hiberi ; 
vino quinquenni, verum citra mare nato, 
dum coquitur — cocto Chium sic convenit, ut non 
hoc magis ullum aliud ; — pipere albo, non sine aceto, 

50 quod Methymnaeam vitio mutaverit uvam. 
Erucas viridis, inulas ego primus amaras 
monstravi incoquere ; inlutos Curtillus echinos, 
ut melius muria quod testa marina remittat.' 
Interea suspensa gravis aulaea ruinas 

55 in patinam fecere, trahentia pulveris atri 

quantum non Aquilo Campanis excitat agris. 
Nos maius veriti, postquam nihil esse pericli 
sensimus, erigimur : Rufus posito capite, ut si 
Alius immaturus obisset, flere. Quis esset 

60 finis, ni sapiens sic Nomentanus amicum 

tolleret : ' Heu, Fortuna, quis est crudelior in nos 
te deus ? Vt semper gaudes illudere rebus 
humanis ! ' Varius mappa compescere risum 
vix poterat. Balatro suspendens omnia naso, 

65 ( Haec est condicio vivendi,' aiebat, 'eoque 
responsura tuo numquam est par fama labori. 
Tene, ut ego accipiar laute, torquerier omni 

7i 



2, S, 68] HORATI 

sollicitudine districtum, ne panis adustus, 
ne male conditum ius apponatur, ut omnes 

70 praecincti recte pueri comptique ministrent ! 
Adde hos praeterea casus, aulaea ruant si, 
ut modo, si patinam pede lapsus frangat agaso. 
Sed convivatoris, uti ducis, ingenium res 
adversae nudare solent, celare secundae.' 

75 Nasidienus ad haec : * Tibi di quaecumque preceris 
commoda dent ! Ita vir bonus es convivaque comis : ' 
et soleas poscit. Turn in lecto quoque videres 
stridere secreta divisos aure susurros. 

Hor. Nullos his mallem ludos spectasse ; sed ilia 

80 redde, age, quae deinceps risisti. Fund. Vibidius dum 
quaerit de pueris, num sit quoque fracta lagena, 
quod sibi poscenti non dantur pocula, dumque 
ridetur fictis rerum Balatrone secundo, 
Nasidiene, redis mutatae frontis, ut arte 

85 emendaturus fortunam ; deinde secuti 

mazonomo pueri magno discerpta ferentes 
membra gruis sparsi sale multo, non sine farre, 
pinguibus et ficis pastum iecur anseris albae, 
et leporum avolsos, ut multo suavius, armos, 

90 quam si cum lumbis quis edit. Turn pectore adusto 
vidimus et merulas poni et sine clune palumbes, 
suavis res, si non causas narraret earum et 
naturas dominus ; quern nos sic f ugimus ulti, 
ut nihil omnino gustaremus, velut illis 

95 Canidia afflasset peior serpentibus Afris. 



72 



LANE'S LATIN GRAMMAR 

Revised Edition, #1.50 

By GEORGE M. LANE, Ph.D., LL.D., Professor 
Emeritus of Latin, Harvard University 



SINCE its first publication, this work has been more 
widely used than any other Latin grammar for advanced 
study and reference. It is approached by no other 
American publication in completeness and in authoritativeness, 
and is conspicuous for its originality, sound scholarship, inter- 
esting character, accurate analysis of constructions, copious 
illustrations, lively English renderings of the Latin examples, 
and clear arrangement. 

^[ The revision has been conducted under the direction of 
Professor Morris H. Morgan, who edited and completed the 
original edition, left unfinished by the death of Dr. Lane. 
In this revised edition the chapter on Sound has been entirely 
rewritten, and enlarged from nineteen to thirty-one pages, by 
Dr. Hanns Oertel, Professor of Comparative Philology in 
Yale University. In this rewriting the modern views con- 
cerning the nature and kinds of vowels and consonants, the 
Latin accent, and the phonetical laws under which changes 
of vowel and consonant sound take place, receive the 
alterations requisite for meeting the needs of college students. 
Many changes have also been made in the chapters on 
Inflection and Formation to make these correspond to the re- 
written chapter on Sound. Throughout the book the working 
of "hidden quantities' ' has been completely revised. 
^j In the syntactical chapters there are a few changes in the 
treatment of leading principles, such as the main con- 
structions with cum, those with verbs of memory, and the 
use of the subjunctive in prohibitions. For the most part, 
however, no alterations have been found necessary in the 
treatment of broad general principles, or in the method of 
presentation. 




03*0 



LIVY AND HORACE 



SELECTIONS FROM LIVY . . ■ . . . . #1.50 

Edited by HARRY E. BURTON, Ph.D., Professor of 
Latin, Dartmouth College. Text Edition, $0.35 



THESE selections are intended to give a more compre- 
hensive idea of Livy's genius and versatility than can be 
had from the reading of any one or two books, and 
also to provide material dealing with the more significant and 
interesting periods of the early history of Rome. The pas- 
sages are varied in nature, and are not confined to military 
history; they are not so short as to appear fragmentary. Each 
subject is presented in a series of continuous chapters, the 
notes supplying introductory and explanatory material for a 
proper understanding of the period. There is a comprehen- 
sive introduction, and a complete system of cross-reference. 



HORACE. ODES, EPODES, AND CARMEN 

SAECULARE $1.50 

Edited by CLIFFORD H. MOORE, Ph.D., Professor 
of Latin, Harvard University. Text Edition, $0.40 



WHILE elementary matters have not been neglected in 
this edition, particular attention has been devoted to 
the literary side of Horace's work, and to his literary 
relations. The introduction, besides dealing with the poet's 
life and writings, discusses his lyric metres and peculi- 
arities of syntax. The commentary is not limited to the 
baldest aids, but is intended to give such assistance in 
interpretation as may help students to some appreciation of 
Horace's art and charm. The relation of the poet to his 
Greek models, and especially his influence on subsequent 
Latin literature, are clearly shown. 



AMERICAN BOOK COMPANY 

(273) 



CICERO 



CICERO. CATO MAIOR DE SENECTUTE, $0.80 

Edited by FRANK G. MOORE, Ph.D., Associate Pro- 
fessor of Latin and of Roman Archaeology, Dartmouth 
College. Text Edition,.$o.30 



AN edition embodying much new critical material, 
L and abundant grammatical helps. Unusual attention 
has been paid to those rhetorical features which are 
moot likely to be misunderstood, to the confusion of the 
argument, while at the same time both grammar and rhetoric 
have been treated as a means to an end. The text is sup- 
plied with very full footnotes. The scholarly introduction 
sets forth the character of Cato clearly and impressively, and 
is supplemented by a comparative list of distinguished old men, 
and by verses by Pope Leo XIII on Frugality and the Green 
Old Age. There are critical notes, and an index. 



CICERO. LAELIUS DE AMICITIA . . . go. 7 5 

Edited by CLIFTON PRICE, Ph.D., Assistant Professor 
of Latin, University of California. Text Edition, $0.30 



THIS edition enables the student to understand and inter- 
pret the text, and contains enough elementary matter to 
adapt it to use in the best preparatory schools, and at 
the same time enough advanced material for the first year in 
college. The book is complete in itself, the grammatical 
principles being stated in the notes. The notes at the bottom 
of the page have been made very comprehensive, and the 
proper balance has been preserved between the notes on syntax 
and those on interpretation. The system of cross-reference, 
and the emphasis laid on the figures of speech and grammar, 
form strong features of the book. 



AMERICAN BOOK COMPANY 

(274) 



LATIN DICTIONARIES 



HARPER'S LATIN DICTIONARY 

Founded on the translation of Freund's Latin-German 
Lexicon. Edited by E. A. Andrews, LL.D. Revised, 
Enlarged, and in great part Rewritten by Charlton T. 
Lewis, Ph.D., and Charles Short, LL.D. 
Royal Octavo, 2030 pages. Sheep, $6.50; Full Russia, $10.00 

^j The translation of Dr. Freund's great Latin-German 
Lexicon, edited by the late Dr. E. A. Andrews, and pub- 
lished in 1850, has been from that time in extensive and 
satisfactory use throughout England and America. Mean- 
while great advances have been made in the science on which 
lexicography depends. The present work embodies the latest 
advances in philological study and research, and is in every 
respect the most complete and satisfactory Latin Dictionary 
published. 

LEWIS'S LATIN DICTIONARY FOR SCHOOLS 

By Charlton T. Lewis, Ph.D. 

Large Octavo, 1200 pages. Cloth, $4.50 ; Half Leather, $5.00 

^| This dictionary is not an abridgment, but an entirely new 
and independent work, designed to include all of the student's 
needs, after acquiring the elements of grammar, for the inter- 
pretation of the Latin authors commonly read in school. 

LEWIS'S ELEMENTARY LATIN DICTIONARY 

By Charlton T. Lewis, Ph.D. 

Crown Octavo, 952 pages. Half Leather $2.00 

^j This work is sufficiently full to meet the needs of students 
in secondary or preparatory schools, and also in the first and 
second years' work in colleges. 

SMITH'S ENGLISH-LATIN DICTIONARY 

A Complete and Critical English-Latin Dictionary. By 
William Smith, LL.D., and Theophilus D. Hall, 
M.A., Fellow of University College, London. With a 
Dictionary of Proper Names. 
Royal Octavo, 765 pages. Sheep $4.00 



AMERICAN BOOK COMPANY 

078) 



A GREEK SERIES FOR 
COLLEGES AND SCHOOLS 

HERBERT WEIR SMYTH, General Editor 



Beginner's Greek Book. Allen R. Benner, Phillips Academy, An- 
dover; a .d H. W.. Smyth, Harvard University. $1.25. 

Brief Greek Syntax. Louis Bevier, Jr., Rutgers College. $0.90. 

Greek Prose Reader. F. E. Woodruff, Bowdoin College, and J. W. 
Hewitt, Wesleyan University. 

Greek Prose Composition for Schools. Clarence W. Gleason, Volk- 
mann School, Boston. $0.80. 

Greek Prose Composition for Colleges. Edward H. Spieker, Johns 
Hopkins University. $1.30. 

Aeschylus. Agamemnon. Paul Shorey, University of Chicago. 

Aeschylus. 1 rometheus. J. E. Harry, University of Cincinnati. $1.50. 

Aristophanes. Clouds. L. L. Forman, Cornell University. 

Demosthenes On the Crown. M. W. Humphreys, Univ. of Virginia. 

Euripides. Iphigenia in Tauris. William N. Bates, University of 
Pennsylvania. $1.25. 

Euripides. Medea. Mortimer Lamson Earle, Columbia University. #1.25. 

Herodotus. Books VII. -VIII. C. F. Smith, University of Wisconsin. 

Homer. Iliad. J. R. S. Sterrett, Cornell University. 

Homer. Odyssey. Charles B. Gulick, Harvard University. 

Lysias. Charles D. Adams, Dartmouth College. $1.50. 

Plato. Apology and Crito. Isaac Flagg, University of California. 

Plato. Euthyphro. William A. Heidel, Wesleyan University. $1.00. 

Theocritus. H. R. Fairclough and A. T. Murray, Stanford University 

Thucydides. Books II. -III. W. A. Lamberton, University of Penn- 
sylvania. J 1.75. 

Thucydides. Books VI. -VII. E. D. Perry, Columbia University. 

Xenophon. Anabasis. Books I. -IV. J. W. Hewitt, Wesleyan Uni- 
versity, and M. W. Mather, Harvard University. 

Xenophon. Hellenica (Selections). Carleton L. Brownson, College 
of the City of New York. 

Greek Archaeology. Harold N. Fowler, Western Reserve University, 
and James R. Wheeler, Columbia University. 

Greek Literature. Wilmer Cave France, Bryn Mawr College. 

Greek Public Life. Henry A. Sill, Cornell University. 

Greek Religion. Arthur Fairbanks, University of Iowa. 

Greek Sculpture. Rufus B. Richardson, late Director of the American 
Scho 1 of Classical Studies, Athens. 

Introduction to the Greek Drama. W. F. Harris, Harvard University. 

New Testament Beginner's Book. J. W. Rice, Ohio Wesleyan Univ. 



AMERICAN BOOK COMPANY 
:28s) 



GREEK DICTIONARIES 



LIDDELL AND SCOTT'S GREEK-ENGLISH 
LEXICON 

Compiled by Henry George Liddell, D.D., and 
Robert Scott, D.D., assisted by Henry Drisler, LL.D. 
Imperial Quarto, 1794 pages. Sheep $10.00 

^f The present edition of this great work has been thoroughly 
revised, and large additions made to it. The editors have 
been favored with the cooperation of many scholars, and 
several important articles have been entirely rewritten. 

LIDDELL AND SCOTT'S GREEK-ENGLISH 

LEXICON— Intermediate 

Royal Octavo, 910 pages. Cloth, $3.50; Half Leather, $4.00 

^1" This abridgment will not only meet every need encountered 
in preparatory schools, but will also satisfy the requirements 
of most college students. 

LIDDELL AND SCOTT'S GREEK-ENGLISH 

LEXICON— Abridged 

Crown Octavo, 832 pages. Half Leather $1-1$ 

^| This abridgment is intended chiefly for use by students 
in secondary and college preparatory schools. 

THAYER'S GREEK-ENGLISH LEXICON OF 
THE NEW TESTAMENT 

Being Grimm's Wilke's Clavis Novi Testamenti. Trans- 
lated, Revised, and Enlarged by Joseph Henry Thayer, 
D.D., LL.D. Royal Octavo, 727 pages. 
Cloth, $5,005 Half Leather $6.50 

YONGE'S ENGLISH-GREEK LEXICON 

By C. D. Yonge. Edited by Henry Drisler, LL.D. 

Royal Octavo, 903 pages. Sheep $4.50 

AUTENRIETH'S HOMERIC DICTIONARY 

Translated and Edited by Robert P. Keep, Ph.D. New 
Edition. Revised by Isaac Flagg, Ph.D. i2mo, 312 
pages. Illustrated. Cloth $1.10 



AMERICAN BOOK COMPANY 

C310) 



CLASSICAL DICTIONARIES 



HARPER'S DICTIONARY OF CLASSICAL 
LITERATURE AND ANTIQUITIES 

Edited by H. T. Peck, Ph.D., Professor of the Latin 
Language and Literature in Columbia University 
Royal Octavo, 1716 pages. Illustrated 

Cloth $6.00 In two vols. Cloth . . $ 7.00 

Half Leather 8.00 In two vols. Half Leather, 10.00 

^1 An encyclopaedia, giving the student in a concise and 
intelligible form the essential facts of classical antiquity. It 
also indicates the sources whence a fuller and more critical 
knowledge of these subjects can best be obtained. The articles, 
which are arranged alphabetically, include subjects in biog- 
raphy, mythology, geography, history, literature, antiquities, 
language, and bibliography. The illustrations are, for the 
most part, reproductions of ancient objects. The editor in 
preparing the book has received the cooperation and active 
assistance of the most eminent American and foreign scholars. 

SMITH'S DICTIONARY OF GREEK AND 
ROMAN ANTIQUITIES 

Edited by William Smith, Ph.D. Revised by Charles 

Anthon, LL.D. 

Royal Octavo, 1 1 3 3 pages. Illustrated. Sheep . . . $4.25 

^[ Gives the results of the latest researches in the history, 
philology, and antiquities of ancient peoples. In the work of 
revision, the American editor has had the assistance of the 
most distinguished scholars and scientists. 

STUDENTS' CLASSICAL DICTIONARY 

A Dictionary of Biography, Mythology, and Geography 

Abridged. By William Smith, D.C.L., LL.D. 

i2mo, 438 pages. Cloth $i- 2 5 

^| Designed for those schools and students who are excluded 
from the use of the larger Classical Dictionary by its size 
and price. Every name likely to be met with at the beginning 
of classical study will be found in this dictionary. 



AMERICAN BOOK COMPANY 

(3") 



DESCRIPTIVE 
CATALOGUE OF HIGH 
SCHOOL AND COLLEGE 

TEXT-BOOKS 

Published Complete and in Sections 

WE issue a Catalogue of High School and College Text- 
Books, which we have tried to make as valuable and 
as useful to teachers as possible. In this catalogue 
are set forth briefly and clearly the scope and leading charac- 
teristics of each of our best text-books. In most cases there 
are also given testimonials from well-known teachers, which 
have been selected quite as much for their descriptive qualities 
as for their value as commendations. 

^J For the convenience of teachers this Catalogue is also 
published in separate sections treating of the various branches of 
study. These pamphlets are entitled : English, Mathematics, 
History and Political Science, Science, Modern Languages, 
Ancient Languages, and Philosophy and Education. 
^| In addition we have a single pamphlet devoted to Newest 
Books in every subject. 

^j Teachers seeking the newest and best books for their 
classes are invited to send for our Complete High School and 
College Catalogue, or for such sections as may be of greatest 
interest. 

^[ Copies of our price lists, or of special circulars, m which 
these books are described at greater length than the space 
limitations of the catalogue permit, will be mailed to any 
address on request. 

^j All correspondence should be addressed to the nearest 
of the following offices of the company : New York, Cincin- 
nati, Chicago, Boston, Atlanta, San Francisco. 

AMERICAN BOOK COMPANY 

(3 <2) 



